Αντιμέτωποι με τις ανεξέλεγκτες  πανδημίες

ΣΚΙΤΣΟ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΓΚΟΥΜΑ

Του ΝΙΚΟΥ ΧΡ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ

Πριν εκατό χιλιάδες χρόνια, ο μακρινός μας πρόγονος, τον οποίο οι επιστήμονες ονόμασαν Homo sapiens (Άνθρωπο σοφό), ξεχύθηκε από τη γενέτειρά του, την Αφρική και ξαπλώθηκε σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης.

Οι πνευματικές του ικανότητες, τον οδήγησαν στο να δημιουργήσει τα τόσα θαυμαστά μεγαλουργήματά του. Από τις πρώτες εφευρέσεις και ανακαλύψεις, που σήμερα τις θεωρούμε ασήμαντες και δεν μας κάνουν οποιαδήποτε αίσθηση, ως τα σημερινά θαύματα της τεχνολογίας που διαδέχονται το ένα το άλλο με καταπληκτικό ρυθμό. Με την πρόοδο της ιατρικής επιστήμης, περιορίστηκε σημαντικά η θνησιμότητα, κυρίως η παιδική. Ανακαλύφθηκαν νέα φάρμακα, αναπτύχθηκαν επαναστατικές θεραπείες και τεχνητά όργανα που, μπορεί να μην επιλύουν το πρόβλημα του θανάτου, μπορούν, όμως, να τον αποτρέπουν προσωρινά και να επιμηκύνουν τη ζωή μας.

Το νέο είδος, ο «Άνθρωπος-Θεός», ο Homo Deus, όπως τον ονομάζει ο ιστορικός Yuval Noah Harari στο ομώνυμο βιβλίο του, είναι ο σημερινός άνθρωπος που, έχοντας πρόσβαση σε όλες τις πληροφορίες, διαθέτει, χάρη στην εξέλιξη της επιστήμης, ικανότητες που έως τώρα τις αποδίδαμε στον Θεό. (Yuval Noah Harari, Homo Deus, A Brief History of Tomorrow).

Όμως, παρά τα μεγάλα θαύματα της επιστήμης, οι πανδημίες παραμένουν μια παραλυτική απειλή. Δεν διαθέτω την απαιτούμενη κατάρτιση για να εξηγήσω το φαινόμενο. Πιθανό να είναι και αυτό ένα αποτέλεσμα των εκτός φυσικών ορίων πρακτικών των ανθρώπων.

Οι αντιδράσεις των ανθρώπων στις ανεξέλεγκτες πανδημίες ήταν πάντα οι ίδιες. Οι διάφοροι συγγραφείς, από τον Θουκυδίδη ως τον Αλμπέρ Καμύ, αποτυπώνουν τις ίδιες παρενέργειες των επιδημιών και ειδικά, τις τρομακτικές αλλαγές στον χαρακτήρα των ανθρώπων. Ο φόβος του θανάτου καταστρέφει αξίες, κάνει τους πολίτες απείθαρχους, κυνικούς, βίαιους. Όταν μάστιζε την Αθήνα ο λοιμός, τον καιρό που την κυβερνούσε ο Περικλής, ο θάνατος άρχισε να απλώνεται παντού και ο ίδιος ο Περικλής έχασε την αδελφή του και τους δυο του γιους από τον πρώτο του γάμο. Ο Περικλής προσβλήθηκε κι αυτός από τον φοβερό λοιμό, όπως και ο Θουκυδίδης. (Θουκυδίδου Ιστορίαι, Β, 47,48).

Ιδού, πως περιγράφει ο Θουκυδίδης την κατάσταση στην Αθήνα όταν αυτή προσβλήθηκε από τον λοιμό. «Οι θάνατοι επήρχοντο εν τω μέσω μεγάλης αταξίας. Νεκροί έκειντο οι μεν επί των δε και ημιθανείς εκυλίοντο εντός των δρόμων … Πολλοί, οι οποίοι προηγουμένως απέκρυπταν την επίδοσίν των εις αθεμίτους ηδονάς, παρεδίδοντο ήδη εις αυτάς χωρίς καμμίαν επιφύλαξιν, καθόσον έβλεπαν πόσον αιφνιδία ήτο η μετάπτωσις, αφενός μεν των πλουσίων, οι οποίοι εξαίφνης απέθνησκαν, αφετέρου δε των τέως εντελώς απόρων, οι οποίοι εις μίαν στιγμήν υπεισήρχοντο εις τας οικίας εκείνων. Ως εκ τούτου, απεφάσιζαν να χαρούν την ζωήν των όσον ημπορούσαν ταχύτερον, επιδιδόμενοι εις τας απολαύσεις, διότι εθεώρουν και την ζωήν και τον πλούτον εξ ίσου εφήμερα. (Θουκυδίδου Ιστορίαι, Β,52,53, κατά μετάφραση Ελευθερίου Βενιζέλου).

Η εμφάνιση του COVID-19, όπως είναι η κωδική ονομασία του κορωνοϊού και η ραγδαία εξάπλωσή του, κατέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο, πόσο ευάλωτοι και αδύναμοι είμαστε. Πόσο λάθος έκανε ο Harari που μας αποκάλεσε Homo Deus.

Μας έχει καταλάβει, με τις υπερβολές και την παραπληροφόρηση των ΜΜΕ, ένας πανικός που έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε πολλούς τομείς της καθημερινότητας και κυρίως, στην οικονομία. Δεν υποτιμώ το μέγεθος του κινδύνου που διατρέχουμε, ιδίως τώρα, με την εξάπλωση του ιού σε όλες τις ηπείρους. Όμως, με βάση στοιχεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τα ποσοστά θνησιμότητας του COVID-19 εξακολουθούν να είναι χαμηλότερα από αυτά του SARS, που εμφανίστηκε το 2003 και του MERS, που εμφανίστηκε το 2012. Εξάλλου, είναι αναμφισβήτητο ότι, εκτός των ατόμων που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες, είναι εξαιρετικά δύσκολο να κινδυνεύσει η ζωή των υπολοίπων, αν εγκαίρως τεθούν υπό ιατρική φροντίδα.

Κρούσματα του ιού εμφανίστηκαν, όπως ήταν αναμενόμενο και στην Κύπρο. Όμως, κρούσματα του πανικού εμφανίστηκαν εδώ και μέρες. Είναι ενδεικτικές οι πρώτες αντιδράσεις για την μελετώμενη από την κυβέρνηση δημιουργία εξειδικευμένων χώρων για περιορισμό των ατόμων που πιθανό να έχουν προσβληθεί από τον ιό, επειδή θεωρούμε, λόγω άγνοιας για το πώς αυτός μεταδίδεται, ότι ένας τέτοιος χώρος θα μας καταστήσει πιθανά θύματά του. Πολύ φοβούμαι πως, τώρα που μας έχει επισκεφθεί ο ιός και με τα δραστικά αλλά σωστά και δικαιολογημένα μέτρα που λήφθηκαν, η συμπεριφορά μας προς τα θύματα θα είναι η ίδια με αυτήν που επεδείξαμε, παλαιότερα στα θύματα της λέπρας και πριν λίγα χρόνια στα πρώτα θύματα του AIDS. Να τους κατατάξουμε στην κατηγορία των μιασμάτων. Οι μάσκες προσώπου –όχι οι αποκριάτικες- είναι ήδη είδος προς εξαφάνιση. Άλλη εκδήλωση πανικού και άγνοιας. Οι μάσκες δεν προστατεύουν όποιον τις φοράει, εφόσον ο ίδιος δεν νοσεί. Η χρήση τους είναι μόνο για τους νοσούντες, για να προστατεύσουν τους άλλους.

Πέραν τούτου, με το «σύνδρομο ιδιαιτερότητας» που μας διακατέχει, δώσαμε στο πρόβλημα και άλλες διαστάσεις. Η απόφασης της κυβέρνησης να κλείσει προσωρινά τέσσερα από τα εννέα οδοφράγματα σε μια προσπάθεια να επιβάλει τον καλύτερο δυνατό έλεγχο για μη είσοδο από τα κατεχόμενα του κορωνοϊού, έδωσε την αφορμή να εκδηλωθεί η «δυναμική» αντίδραση μερικών δεκάδων ατόμων για την παραβίαση των «δικαιωμάτων» τους να πάνε να ψωνίσουν και «να πιούν καφέ με τους φίλους τους». Αναγνωρίζω το δικαίωμα αυτών των ατόμων να συναθροίζονται. Διεκδικώ, όμως, το δικαίωμα να κρίνω και να κατακρίνω την ενέργειά τους. Επειδή επρόκειτο για μια κατευθυνόμενη εκδήλωση, η ομάδα «Unite Cyprus Now» έσπευσε και κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή «να παρέμβει αμέσως για να προστατεύσει τον κανονισμό πράσινης γραμμής» και την Κυβέρνηση «να αναλάβει την ευθύνη για το χάλι που έχει δημιουργήσει και να ανοίξει αμέσως όλα τα σημεία διέλευσης». Ακολούθησαν οι κύριοι με τα ηχηρά ονόματα της πλατφόρμας «Απόφαση Ειρήνης». Αλλά, και ο γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ δεν έχασε την ευκαιρία να «αξιοποιήσει» πολιτικά το θέμα, κάνοντας λόγο για «απαράδεκτες ρατσιστικές και φασιστικές συμπεριφορές τις οποίες εκτρέφει η κυβέρνηση με τον τρόπο που συμπεριφέρεται». Τέλος, έσπευσε και η ειδική αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ να παρέμβει και να επιχειρήσει, για μια ακόμη φορά, να υποβαθμίσει την Κυπριακή Δημοκρατία και την κυβέρνηση που την εκπροσωπεί.

ΑΥΤΟΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΣ ΟΙΣΤΡΟΣ

Καταλήγοντας, ας μου επιτραπεί, με αφορμή το θέμα του σημερινού άρθρου, να καταγράψω την έντονη αγωνία μου για το μέλλον της ανθρωπότητας, Το μεγαλύτερο πρόβλημα, που αντιμετωπίζει το ανθρώπινο είδος δεν είναι οι ιογενείς θανατηφόρες πανδημίες. Από αυτές, το ανθρώπινο είδος θα επιζήσει, όπως επέζησε και μετά από τη Μαύρη Πανώλη τον 14ο αιώνα και την Ισπανική Γρίπη το 1918. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που απειλεί το ανθρώπινο είδος και άλλα έμβια όντα είναι η συνεχιζόμενη καταστροφή του περιβάλλοντος. H επιστήμη και η τεχνολογία όπλισαν τον άνθρωπο με τα μέσα να μεγαλουργήσει, αλλά δεν του έδωσαν τα πιο απλά μέσα για να δει πού τον οδηγεί αυτός ο αυτοκαταστροφικός του οίστρος. Αποτελεί τραγικό παράδοξο πως οι ίδιες οι ιδιότητες που οδήγησαν τον άνθρωπο σε καταπληκτικές επιτεύξεις, είναι εκείνες που, πολύ πιθανό, θα τον καταστρέψουν.

Στην έκταση που το μέλλον της ανθρώπινης και άλλης έμβιας ζωής εξαρτάται από εμάς τους ανθρώπους, μπορούμε, έστω και στο συν πέντε, να περιορίσουμε την άκρατη απληστία μας και να ανανήψουμε.

*Πρώην βοηθός γενικός εισαγγελέας, πρώην επίτροπος Διοικήσεως.

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *