Δεν είναι αυτόνομο ζήτημα: Το Κυπριακό, τα βρετανικά συμφέροντα και οι αμερικανικές υποσχέσεις

FILE PHOTO. Ο Χένρι Κίσιγκερ. Φωτογραφία EPA, ΑΠΕ-ΜΠΕ

Του Πανίκου Παναγιώτου, Νέα Υόρκη Το Κυπριακό δεν ήταν και δεν είναι αυτόνομο ζήτημα. Η γεωγραφία και τα ξένα συμφέροντα καθόρισαν τη μοίρα του τόπου. Εξωγενείς παράγοντες δημιούργησαν το πρόβλημα και κατεύθυναν την εξέλιξή του.

Οι Κύπριοι έχουν μερίδιο ευθύνης, αλλά όσα συνέβησαν τα τελευταία σχεδόν εβδομήντα χρόνια ήταν κατασκευασμένα στο εξωτερικό. Η τραγική πτυχή αυτής της πραγματικότητας είναι ότι βρέθηκαν Κύπριοι που εξυπηρέτησαν –αφελέστατα ή σκόπιμα– τις μηχανορραφίες των ξένων. Η βρόμικη πολιτική των Άγγλων τού «διαίρει και βασίλευε» ξεκίνησε να εφαρμόζεται πολύ πιο νωρίς από την ανακήρυξη της «ελεγχόμενης ανεξαρτησίας».

Από αποικιακό πρόβλημα είχε γίνει δικοινοτικό, με τους σχεδιασμούς του Λονδίνου και της Άγκυρας. Η Ουάσινγκτον «μπήκε στο παιγνίδι» μετά τα αιματηρά γεγονότα του 1963-’64. Όταν η Τουρκία απείλησε με εισβολή, η επιστολή του Αμερικανού Προέδρου Λίντον Τζόνσον φαίνεται ότι απέτρεψε τότε την τουρκική εισβολή, αλλά όχι τους τουρκικούς βομβαρδισμούς. Τον Νοέμβριο του 1967, υπήρξε ενεργότερη εμπλοκή των ΗΠΑ στο Κυπριακό με την αποστολή του Σάιρους Βανς.

Για το χουντικό πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή, αλλά και για το τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε, με βάση πλέον αρκετά ντοκουμέντα, συνεντεύξεις και μαρτυρίες πρωταγωνιστών εκείνης της εποχής, ο Χένρι Κίσινγκερ είχε τον βασικότερο ρόλο στην εκτέλεση αυτού του διπλού εγκλήματος. Το 1975 το Κογκρέσο ενέκρινε νομοσχέδιο για τη διακοπή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας και των πωλήσεων όπλων στην Τουρκία λόγω της παράνομης χρήσης, κατά την εισβολή στην Κύπρο, όπλων και υλικού που είχαν προμηθεύσει οι ΗΠΑ στην Τουρκία. Τρεις βδομάδες μετά την επιβολή του εμπάργκο, ο Κίσινγκερ κατέθεσε νομοσχέδιο για την ανάκλησή του, αλλά δεν τα κατάφερε. Με την εκλογή του Τζίμι Κάρτερ στην προεδρία των ΗΠΑ το 1976 δημιουργήθηκαν αρκετές προσδοκίες ότι θα αλλάξει δραματικά η αμερικανική πολιτική στο Κυπριακό. Στην προεκλογική περίοδο είχε υποσχεθεί ότι θα εργαστεί για την απομάκρυνση όλων των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων από την Κύπρο, ενώ τόνισε ότι ο εποικισμός από τουρκικές στρατιωτικές και πολιτικές δυνάμεις πρέπει να σταματήσει. Ως ένοικος του Λευκού Οίκου όμως, αντί να υλοποιήσει τις προεκλογικές υποσχέσεις του, το 1978 κατάφερε να πετύχει την άρση του εμπάργκο όπλων στην Τουρκία.

Από τότε, στις προεκλογικές περιόδους δίνονται συνήθως διάφορες υποσχέσεις των υποψηφίων για την προεδρία που αφορούν την Κύπρο. Η πιο χαρακτηριστική ήταν του Μπιλ Κλίντον, ο οποίος πριν τις εκλογές το Νοέμβριο του 1992, εξέδωσε γραπτή ανακοίνωση, σημειώνοντας ενδεικτικά: «Στον σημερινό κόσμο των εντυπωσιακών αλλαγών, είναι τραγικό ότι δεν έχει ακόμη προκύψει μια δίκαιη λύση στο Κυπριακό. Από το 1974, το βόρειο τμήμα της Κύπρου βρίσκεται υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ηθική υποχρέωση, αλλά και συμφέρον για λόγους εθνικής ασφάλειας, να φροντίσουν ώστε να λήξει αυτή η παράνομη κατοχή της Κύπρου».

Η αμερικανική πολιτική στο Κυπριακό κινείται συνήθως στο ίδιο πλαίσιο, ανεξάρτητα αν ο Πρόεδρος ή πλειοψηφία του Κογκρέσου προέρχεται από το Δημοκρατικό ή το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Επίσης, παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν την πρωτοκαθεδρία στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, για το Κυπριακό συνεχίζουν με συνέπεια από τη δεκαετία του ’60 να «συμβουλεύονται» το Λονδίνο για κάθε ενέργεια και πρωτοβουλία τους.

 

Σε πορεία σύγκρουσης

 

Οι παρεμβάσεις της Ουάσινγκτον πηγάζουν από την πολιτική που καθορίζεται από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Πεντάγωνο και στηρίζεται σε μια ωμή πραγματικότητα: Πρώτον, δεν μπορεί να υπάρξει λύση χωρίς να αποφασίσει η Τουρκία. Δεύτερον, «η Τουρκία είναι σημαντικός σύμμαχος των ΗΠΑ», όπως δήλωσε παλαιότερα ο σημερινός Αντιπρόεδρος Μάικ Πενς. Την περασμένη εβδομάδα, όμως, ο κ. Πενς απείλησε τον Ερντογάν με κυρώσεις. Για πρώτη φορά διαμορφώνεται νέα κατάσταση πραγμάτων στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, που, ενδεχομένως, να επηρεάσει τη διαπραγματευτική διαδικασία στο Κυπριακό. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ποια θα είναι η έκβαση των εξελίξεων. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν θέλει να χάσει την Τουρκία, αλλά υπάρχουν και όρια. Το Κογκρέσο κινείται πλέον σε πορεία σύγκρουσης με τον Ερντογάν.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *