Για τα κέρφιου του 1955-1959

Συνθήματα στους τοίχους στη διάρκεια του αγώνα κατά των Βρετανών. Φωτογραφία ΓΤΠ

Του ΠΕΤΡΟΥ ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ*

Οι συνθήκες του υποχρεωτικού εγκλεισμού στις οποίες υποβληθήκαμε εδώ και μερικές βδομάδες, λόγω της πανδημίας, θύμισαν σε πολλούς τα κέρφιου της περιόδου 1955-1959. Γράφτηκαν ήδη αρκετά σχετικά άρθρα, είτε στο διαδίκτυο, με πρώτο του Αχιλλέα Αιμιλιανίδη, στο dikaiosini.com, που ανέδειξε τη νομική διάσταση της απαγόρευσης κυκλοφορίας, στο πλαίσιο της στέρησης βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είτε στον Τύπο, όπως στον πρωταπριλιάτικο «Φιλελεύθερο», το άρθρο «Οι 54 μέρες του κατ’ οίκον περιορισμού στο Μηλικούρι»,του Άριστου Μιχαηλίδη.

  • Θα προσθέσουμε και εμείς σήμερα ορισμένα στοιχεία για την ιστορία της επιβολής του περιορισμού της κυκλοφορίας στην Κύπρο τον περασμένο αιώνα. Εννοείται, βέβαια, ότι οι συνθήκες, τότε, ήταν εντελώς διαφορετικές, όπως και οι αιτίες για τον περιορισμό. Πέρα από την επιβολή στρατιωτικού νόμου στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (στη Λεμεσό τον Μάιο του 1912 εξαιτίας των ελληνοτουρκικών συγκρούσεων του Κατακλυσμού και παγκυπρίως στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου), η πρώτη αυστηρότατη απαγόρευση κυκλοφορίας επιβλήθηκε στις κυπριακές πόλεις μετά τα Οκτωβριανά του 1931, για τις νυκτερινές ώρες.

Στα χρόνια του Αγώνα της ΕΟΚΑ ο πρώτος κατ’ οίκον περιορισμός επιβλήθηκε στον Αγρό, στις 16 Αυγούστου 1955. Διήρκησε μέχρι τις 21 Αυγούστου. Από τότε η λέξη «κέρφιου» μπήκε στην κυπριακή καθημερινότητα. Το κατασταλτικό – αντεπαναστατικό μέτρο εφαρμόστηκε σε μεγαλύτερη έκταση επί διακυβέρνησης Χάρντινγκ, από τον Οκτώβριο του 1955. Ήταν, κι αυτό, ένα τμήμα των «ιστών της αράχνης», με τα οποία ήλπιζε ότι θα διαλύσει την ΕΟΚΑ, αλλά τελικώς εξευτέλισε εαυτόν ο άλλοτε αντίπαλος του Ρόμμελ στη Βόρεια Αφρική, Στρατάρχης της κραταιάς Βρετανίας.

Το μεγαλύτερο κέρφιου ήταν αυτό στο Μηλικούρι, διάρκειας 54 ημερών (Απρίλιος – Ιούνιος 1957), με την ελπίδα της σύλληψης του Γρίβα – Διγενή. Κατέληξε σε παταγώδη γελοιοποίηση των αποικιακών αρχών και σε ανείπωτη ταλαιπωρία των κατοίκων του απομονωμένου ορεινού χωριού. Από τα κέρφιου των πόλεων, αναφέρουμε το εξαήμερο στην Αμμόχωστο (Οκτ. 1955) και το οκταήμερο στην παλιά πόλη της Λευκωσίας (Σεπτέμβριος 1956), ύστερα από την εκτέλεση δύο Βρετανών στρατιωτικών στην οδό Λήδρας. Ο κατ’ οίκον περιορισμός των Λευκωσιατών νέκρωσε το εμπορικό κέντρο και την οικονομία της πρωτεύουσας, ταλαιπωρώντας 15.000 περίπου Κυπρίους. Έγραψε για αυτόν εξαιρετικά χρονογραφήματα ο Τεύκρος Ανθίας, στη «Χαραυγή», με τίτλο «Χρονικό μιας συλλογικής τιμωρίας στον 20ό αιώνα. Το ημερολόγιο του κέρφιου. Η ηθική αντοχή ενός λαού που πιστεύει στη δικαιοσύνη» (βλ. στην έκδοση με επιμέλεια Ανδρέα Κλ. Σοφοκλέους, Τεύκρος Ανθίας, Αντιστασιακά κείμενα, 1955-1959, Λευκωσία: Εν Τύποις 2016). Σημειώνουμε, επίσης, την επιβολή παγκύπριου κέρφιου στις 25 Μαρτίου 1956, για να μην εορταστεί η εθνική επέτειος, λίγες ημέρες μετά την εξορία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και των τριών συνεξορίστων του.

  • Η επιβολή των κέρφιου συνοδευόταν από σειρά άλλων αστυνομικών και στρατιωτικών ακροτήτων και αγριοτήτων και, συνήθως, μαζικές συλλήψεις. Υπήρξαν περιπτώσεις που πυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν αθώοι χωρικοί, απλώς επειδή δεν υπάκουσαν στον εγκλεισμό. Αλλού, άντρες και γυναίκες κατήγγειλαν ξυλοδαρμούς, κλοπές και άσεμνες επιθέσεις από τα όργανα της Αυτού Μεγαλειότητος, ενώ προς το τέλος του Αγώνα σε ορεινά χωριά οι κάτοικοι αντιδρώντας, επιτέθηκαν εναντίον των στρατιωτών και τους έτρεψαν σε προσωρινή φυγή.

Ως μέτρο συλλογικής τιμωρίας, κοινό για την Αποικιοκρατία αλλά και για τον ναζισμό στις χιτλεροκρατούμενες χώρες της Ευρώπης στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, το κέρφιου συνοδεύτηκε και με την επιβολή συλλογικού προστίμου. Δηλαδή, επιβαλλόταν κατ’ οίκον περιορισμός μέχρι να πληρωθεί το συλλογικό πρόστιμο που αυθαίρετα όριζαν οι αποικιακές αρχές για τη δράση της ΕΟΚΑ σε μια περιοχή. Αυτό έγινε στο Παραλίμνι, τον Νοέμβριο του 1955, στο Λευκόνοικο τον Δεκέμβριο του 1955, στο Φρέναρος, τον Μάρτιο του 1956, κ.α. Υπήρξαν, όμως, και χωριά που αρνήθηκαν να πληρώσουν το συλλογικό πρόστιμο, όπως η Γιαλούσα τον Μάρτιο του 1956, με συνέπεια την παράταση του κέρφιου. (Στη συγκεκριμένη περίπτωση τη λύση έδωσε η Συνεργατική Εταιρεία της κωμόπολης, καταβάλλοντας το πρόστιμο.)

Όλα τα παραπάνω, που αποτελούν ελάχιστη καταγραφή, επαναλαμβάνουμε ότι είναι εντελώς διαφορετικά με τον σημερινό εγκλεισμό, εξαιτίας της επιδημίας. Οι παρούσες συνθήκες, όμως, με τη δική τους αγωνία, μας δίνουν μια ευκαιρία να βιώσουμε, έστω μερικώς, ανάλογες μέρες εγκλεισμού κατά το 1955-1959. Ή, τις ακόμη τραγικότερες συνθήκες διαβίωσης των εγκλωβισμένων μας, ειδικά στα πρώτα χρόνια της τουρκικής κατοχής, στην Κερύνεια και στην Καρπασία. Και να θυμίσουμε, στους ιθαγενείς εραστές της Αποικιοκρατίας, τα όσα υπέφεραν οι αποικιοκρατούμενοι λαοί την επαύριον του Β΄ Παγκόσμιου πόλεμου, όταν διεκδίκησαν το πανανθρώπινο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης.

*Αναπλ. καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου

www.papapolyviou.com

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *