Η γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου για Μαυρίκιο έχει εφαρμογή και στην Κύπρο

Η σημαία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Φωτογραφία Αρχείου apopseis.com

Του ΣΤΕΛΙΟΥ ΘΕΟΔΟΥΛΟΥ*

Μετά την ιστορική γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου, ότι οι βρετανικές στρατιωτικές βάσεις στο έδαφος που είχε χωριστεί από τον Μαυρίκιο είναι παράνομες, είναι φυσικό να εξεταστεί κατά πόσο συμβαίνει το ίδιο και με τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο. Είναι η νομική μου άποψη ότι οι βρετανικές στρατιωτικές βάσεις στην Κύπρο είναι παράνομες, αφού εξακολουθούν να έχουν τη νομική υπόσταση αποικίας. Τη θέση αυτή παραδέχονται οι ίδιοι οι Βρετανοί, θεωρώντας ότι οι εδαφικές περιοχές των βρετανικών στρατιωτικών βάσεων στην Κύπρο εξακολουθούν να έχουν το νομικό και πραγματικό καθεστώς αποικίας. Παραθέτω μερικές από τις σαφείς παραδοχές των Βρετανών:

  1. Σε επίσημο έγγραφο του Foreign Office με στοιχεία F.O. 371/152886 της 13/6/1960 αναφέρεται ότι «Οι κυρίαρχες βρετανικές βάσεις, σύμφωνα με τη Συνθήκη, παραμένουν βρετανικό έδαφος και για λόγους διεθνών υποθέσεων θα είναι σαν “αποικίες” αν και εσωτερικά η Δημοκρατία θα εφαρμόζει πολλές από τις κυβερνητικές της αρμοδιότητες. Για πολιτικούς λόγους όμως θα αποφεύγεται η λέξη “αποικία”. Για τους ίδιους λόγους, το υπεύθυνο τμήμα στο Whitehall δεν θα είναι το Γραφείο Αποικιών αλλά το Υπουργείο Αεροπορίας». (Στο βιβλίο «Η Κύπρος στο Σφυρί» των Φ. Αργυρού και Α. Παπακωνσταντίνου, έκδοση 1991).
  2. Στην ενδιάμεση απόφασή του στην ποινική υπόθεση του δικηγόρου Χαράλαμπου Σιαμπέτα (αρ. DKL 1637/95), ο Βρετανός δικαστής F G R Ward τονίζει, μεταξύ άλλων, ότι «η κυριαρχία των περιοχών των βάσεων δεν πηγάζει από παραχώρηση (των εδαφών) από την Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά από την κυριαρχία που το Ηνωμένο Βασίλειο είχε πάνω σε ολόκληρο το νησί πριν την ανεξαρτησία το 1960. Δεν είναι έργο αυτού του δικαστηρίου να κρίνει τα καλά ή κακά της αποικιοκρατίας».
  3. Σε τηλεοπτική εκπομπή του βρετανικού καναλιού Channel 4, με την οποία εγειρόταν το θέμα της αρνητικής στάσης των Κυπρίων στη συνεχιζόμενη παρουσία των βρετανικών στρατιωτικών βάσεων στην Κύπρο και που μεταδόθηκε περί το τέλος του Μάρτη με αρχές του Απρίλη του 1996, ο εκπρόσωπος Τύπου των βάσεων, Anthony Worner, είπε επί λέξει τα ακόλουθα για τις εδαφικές περιοχές των βάσεων: «They are british sovereign territory retained as such in 1960, when the Republic of Cyprus became independent and the status remains the same. So, this is not a foreign country, this is Britain as far as we are concerned». (Αποτελούν κυρίαρχη βρετανική επικράτεια, που παρέμεινε ως τέτοια το 1960, όταν η Κυπριακή Δημοκρατία έγινε ανεξάρτητη και το καθεστώς παραμένει το ίδιο. Έτσι, όσον αφορά εμάς, αυτές (οι βάσεις) δεν είναι ξένη χώρα, είναι Βρετανία).
  4. Στην ενδιάμεση απόφασή του στην ποινική υπόθεση του Κώστα Χαραλάμπους (αρ. 81/95) που δόθηκε, 22/4/1996, ο Βρετανός δικαστής F G R Ward τονίζει, μεταξύ άλλων, ότι «οι περιοχές αυτές (των βάσεων) παρέμειναν κάτω από τη συνεχή κυριαρχία του Ηνωμένου Βασιλείου και είναι αυτή την επιφυλαχθείσα κυριαρχία που η Κυπριακή Δημοκρατία είχε αναλάβει να σέβεται, στο πρώτο μέρος του άρθρου ΙΙΙ της Συνθήκης Συμμαχίας».

Αυτή η ρητή και κατηγορηματική νομική, πολιτική και πραγματική θέση της Βρετανίας δημιουργεί πολύ σοβαρό πολιτικό, νομικό και ηθικό πρόβλημα, αφού ισοδυναμεί με ευθεία οικειοποίηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας, προβάλλοντας επίσημα τον ισχυρισμό ότι τα εδάφη των βάσεων εξακολουθούν να έχουν το καθεστώς της αποικίας.

Προσωπικά εκφράζω ικανοποίηση για τη θέση των Βρετανών, γιατί θεωρώ ότι έχουν επιλέξει το ευνοϊκότερο για την Κυπριακή Δημοκρατία νομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορεί να διεκδικηθεί, σε εύθετο χρόνο, τερματισμός της παρουσίας τους στο νησί μας ή άλλη, επωφελής για τον λαό μας διευθέτηση. Η θέση μου αυτή εδράζεται όχι σε πολιτικά, αλλά σε νομικά επιχειρήματα τα οποία μπορούν να προβληθούν, κατά την άποψή μου με επιτυχία, ενώπιον αρμόδιων δικαιοδοτικών οργάνων. Για εξέταση από την Κυπριακή Δημοκρατία της νομιμότητας της παρουσίας των βρετανικών στρατιωτικών βάσεων στην Κύπρο, προτείνω ενδεικτικά:

(i) Τις παραγράφους (1) και (2) του Παραρτήματος «Ο» της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης,

(ιι) Το ψήφισμα 1514 (XV) των Ηνωμένων Εθνών της 14ης του Δεκέμβρη του 1960, με τίτλο «Διακήρυξη για την Παραχώρηση Ανεξαρτησίας σε Χώρες και Λαούς Κάτω από Αποικιακό Καθεστώς» (Θα πρέπει να τονιστεί ότι, ιδιαίτερα μέσα στα πλαίσια του ψηφίσματος 1514 (XV) του Δεκέμβρη του 1960, όλα τα δικαιώματα που επιβάλλουν «κυριαρχία» ή «κυριότητα» πάνω σε αποικιακό έδαφος έχουν τερματιστεί, στην έκταση που συγκρούονται με το δικαίωμα του λαού που βρισκόταν κάτω από αποικιακή διοίκηση, για αυτοδιάθεση. Κάτω από τη νέα διεθνή τάξη, όλα τα πρώην αποικιακά δικαιώματα, τα οποία πηγάζουν από τους Κανόνες του απηρχαιωμένου διεθνούς δικαίου, έχουν παύσει να υφίστανται).

((iii) Το ψήφισμα 2621(XXV) της 12ης Οκτωβρίου 1970 με τίτλο, «Πρόγραμμα Δράσης για την Πλήρη Εφαρμογή της Διακήρυξης για την Παραχώρηση Ανεξαρτησίας σε Χώρες και Λαούς Κάτω από Αποικιακό Καθεστώς» στο οποίο αναφέρεται, μεταξύ πολλών άλλων, ότι «η συνέχιση της αποικιοκρατίας σε οποιαδήποτε μορφή ή έκφρασή της αποτελεί έγκλημα, το οποίο συνιστά παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών… και των αρχών του διεθνούς δικαίου».

(iv) Το ψήφισμα 3103 (XXVIII) της 12ης Δεκεμβρίου 1973, με το οποίο αναγνωρίζεται ότι «ο αγώνας των λαών που βρίσκονται κάτω από αποικιακό καθεστώς ή ξένη κυριαρχία… για εφαρμογή του δικαιώματός τους για αυτοδιάθεση και ανεξαρτησία είναι νόμιμος και σύμφωνος με τις αρχές του διεθνούς δικαίου».

(v) Τις δύο αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου (I.C.J. Reports, 1971 p.16 and  1975 p.12) στις οποίες τονίζεται ότι το ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών 1514 (XV), «Διακήρυξη για την Παραχώρηση Ανεξαρτησίας σε Χώρες και Λαούς Κάτω από Αποικιακό Καθεστώς», αγκαλιάζει όλους τους λαούς και τα εδάφη, τα οποία «δεν έχουν ακόμα αποκτήσει την ανεξαρτησία τους» (have not yet attained independence).

Όταν η παγκόσμια κοινωνία έχει χαρακτηρίσει την αποικιοκρατία ως «διεθνές έγκλημα», η Κύπρος θα συνεχίσει να ανέχεται την ύπαρξη αποικιών στα εδάφη της; Δεν νομίζω πως μπορεί καλόπιστα να υπάρχει καμιά αμφιβολία για την ερμηνεία που οι ίδιοι οι Βρετανοί δίνουν επίσημα στην υπόσταση των στρατιωτικών τους βάσεων στην Κύπρο, ιδιαίτερα μετά και τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου στην υπόθεση του Μαυρίκιου της 25/2/2019.

Θεωρώ ενδιαφέρον να σημειώσω ότι, έχοντας πολύ καλά υπόψη τις επιταγές του διεθνούς δικαίου η βρετανική κυβέρνηση, απαντώντας σε σχετικές παρατηρήσεις μελών της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών, έδωσε τις ακόλουθες εξηγήσεις αναφορικά με το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των «εξαρτημένων» από τη Βρετανία περιοχών: «Κατά το 1987, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου επανεξέτασε την πολιτική της έναντι των εξαρτημένων εδαφών της Καραϊβικής και των Βερμούδων και έχει αποφασίσει να μην επιχειρήσει να επηρεάσει την άποψη για ανεξαρτησία στις περιοχές αυτές, αλλά να παραμείνει έτοιμη να ανταποκριθεί θετικά όταν ο λαός των περιοχών εκφράσει την επιθυμία του για ανεξαρτησία. Η θέση αυτή ανακοινώθηκε στο Κοινοβούλιο στις 16 Δεκεμβρίου 1987».

Η θέση αναφέρθηκε ενώπιον της Επιτροπής κατά την εξέταση της τρίτης περιοδικής έκθεσης της Βρετανίας και περιέχεται στα επίσημα πρακτικά για το 1990 – 1991 (CCPR/10, σελ. 184 – Παρ. 6).

* Νομικός, πρώην Εισαγγελέας της Δημοκρατίας

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *