Κυπριακό και ισότητα: Τρεις μορφές «ισότητας» που ενδεχομένως εγείρονται στο Κυπριακό

ΣΚΙΤΣΟ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΓΚΟΥΜΑ

Του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ*

Εδώ και σχεδόν μισό αιώνα διαπραγματευόμαστε τη λύση του Κυπριακού υπό τη μορφή μιας Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας («ΔΔΟ»). Έκτοτε η ΔΔΟ έχει κατοχυρωθεί ως το συμφωνημένο πλαίσιο λύσης στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ενώ τα διάφορα έγγραφα που προκύπτουν από τις εκάστοτε διαπραγματεύσεις έχουν συγκεκριμενοποιήσει σε κάποιο βαθμό το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης λύσης. Εντούτοις, διαπιστώνεται μια αδυναμία από πλευράς των ηγετών μας να εξηγήσουν του λαού με σαφήνεια τις έννοιες τις οποίες διαπραγματευόμαστε. Ιδιαίτερα τις τελευταίες μέρες ακούγονται διάφορες δηλώσεις περί «ισότητας» χωρίς να ξεκαθαρίσει πως η «ισότητα» έχει συγκεκριμένη σημασία ανάλογα με τα συμφραζόμενα. Με αυτή την πρόφαση, το άρθρο προσπαθεί να επεξηγήσει τις τρεις μορφές «ισότητας» που ενδεχομένως εγείρονται στο Κυπριακό, δηλαδή την πολιτική ισότητα, την ισότητα μεταξύ συνιστώσων πολιτειών και την κυριαρχική ισότητα.

Πολιτική ισότητα

Η πολιτική ισότητα είναι θέμα εθνικού συνταγματικού δικαίου. Ουσιαστικά καθορίζει το πως το ομοσπονδιακό Σύνταγμα της μετά-λύσεως Κυπριακής Δημοκρατίας διασφαλίζει τη συμμετοχή της Τ/Κ μειονότητας στις πολιτικές αποφάσεις των θεσμών του κεντρικού κράτους.

Κι αν κάποιοι την αποδέχθηκαν μόλις προχθές, κι άλλοι ακόμη να την αποδεχθούν, μια μορφή πολιτικής ισότητας υπήρχε και στο Σύνταγμα του 1960, με τον Τ/Κ Αντιπρόεδρο (Αρθ.1 Συντάγματος), τα βέτο (Αρθ.50 Συντάγματος), τους τρεις Τ/Κ Υπουργούς (Αρθ.46 Συντάγματος) και τους 15 Τ/Κ βουλευτές (Αρθ.62(2) Συντάγματος). Ακόμη, η πολιτική ισότητα έχει κατοχυρωθεί στο Ψήφισμα 716 (1990) του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ με σαφή ορισμό που έχει ως ακολούθως: «Ενώ η πολιτική ισότητα δεν σημαίνει ίση αριθμητική συμμετοχή σε όλα τα σώματα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, θα πρέπει να αντανακλάται, μεταξύ άλλων… στην αποτελεσματική συμμετοχή και των δύο κοινοτήτων σε όλα τα όργανα και τις αποφάσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης…».

Μια σημαντική υποσημείωση είναι πως η πολιτική ισότητα αφορά κυρίως τους θεσμούς της ομοσπονδιακής κεντρικής κυβέρνησης κι όχι τα κοινοτικά όργανα που θα κυβερνούν τις συνιστώσες πολιτείες. Οι μορφές πολιτικής ισότητας που συζητούνται στις διαπραγματεύσεις είναι, μεταξύ άλλων, η εκ περιτροπής προεδρία με αναλογία χρόνου 2 προς 1 υπέρ του Ε/Κ προέδρου, ποσοστώσεις στην εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική εξουσία, η «σταθμισμένη ψήφος» και η «μια θετική ψήφος».

Ισότητα των Συνιστώσων Πολιτειών

Σε περίπτωση λύσης τύπου ΔΔΟ, η Κυπριακή Δημοκρατία θα μετεξελιχθεί σε μια ομοσπονδία αποτελούμενη από δύο πολιτείες. Στην προτεινόμενη συνταγματική δομή, θα υπάρχουν τρεις κυβερνήσεις και τρία ανάλογα συντάγματα: Η ομοσπονδιακή κεντρική κυβέρνηση με κυριαρχία επί όλης της Κύπρου, η Ε/Κ κυβέρνηση στη μία πολιτεία και η Τ/Κ κυβέρνηση στην άλλη πολιτεία.

Η έννοια της ισότητας των συνιστώσων πολιτειών σε μια ομοσπονδιακή Κύπρο είναι κι αυτή θέμα εθνικού συνταγματικού δικαίου. Σε αυτό το πλαίσιο, η ισότητα αφορά τη σχέση μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και της κυβέρνησης της εκάστοτε πολιτείας αναλόγως των εξουσιών που θα παρέχονται στις πολιτειακές αρχές. Επομένως, αν η Ε/Κ πολιτειακή κυβέρνηση είναι η αρμόδια για φορολογικά θέματα στην περιοχή την οποία διοικεί, τότε – στη βάση της ισότητας – και η Τ/Κ πολιτεία θα έχει αρμοδιότητες σε θέματα φορολογίας. Σε αυτό το πλαίσιο προκύπτει και η θέση περί «χαλαρής ομοσπονδίας», η οποία συνοπτικά προτείνει πως οι συνιστώσες πολιτείες θα πρέπει να έχουν περισσότερες αρμοδιότητες και η κεντρική κυβέρνηση λιγότερες, αφού διασφαλιστούν τα αυτονόητα της μιας κυριαρχίας, μιας διεθνούς προσωπικότητας και μιας ιθαγένειας.

Κυριαρχική ισότητα

Η «κυριαρχική ισότητα» διαφοροποιείται σημαντικά από τις δύο προηγούμενες μορφές ισότητας στο ότι πηγάζει από το διεθνές κι όχι το εθνικό δίκαιο. Νομικά ομιλούντες, κυριαρχία (sovereignty) έχουν μόνο τα κράτη ως υποκείμενα του διεθνούς δικαίου. Συνεπώς, η κυριαρχική ισότητα υποδηλώνει την ύπαρξη νόμιμου κράτους στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου και τυχόν αποδοχή της θα αποτελεί εκτροπή από το συμφωνημένο πλαίσιο λύσης και τη μόνιμη διχοτόμηση της πατρίδας μας σε δύο κράτη, τα οποία ενδεχομένως να συνεργάζονται σε ένα συνομοσπονδιακό μόρφωμα. Μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν καταστροφική για την Κυπριακή Δημοκρατία και την Ε/Κ κοινότητα, αφού θα δημιουργούσε σκληρό σύνορο με ένα νέο κράτος που θα ελέγχεται από την Τουρκία.

Συμπέρασμα

Η «ισότητα» στο πλαίσιο της συζήτησης για το Κυπριακό ενδέχεται να έχει τρεις μορφές. Η πολιτική ισότητα και η ισότητα μεταξύ συνιστώσων πολιτειών καθορίζονται από το συνταγματικό δίκαιο και εμπίπτουν μέσα στο συμφωνημένο πλαίσιο λύσης, ενώ η κυριαρχική ισότητα είναι μια έννοια διεθνούς δικαίου εκτός αυτού του πλαισίου. Αυτές οι ισότητες πηγάζουν από διαφορετικά νομικά συστήματα και ετερογενής πτυχές του Κυπριακού. Επομένως, δεν μπορεί μια ομοσπονδία (χαλαρή ή μη) με μία κυριαρχία, μία διεθνή προσωπικότητα και μία ιθαγένεια να διολισθήσει εκ διαπραγματευτικής παραδρομής σε μια συνομοσπονδία. Ο μόνος τρόπος να γίνει κάτι τέτοιο θα είναι μια συνειδητή υποχώρηση της πλευράς μας στη διεθνή πτυχή του Κυπριακού προβλήματος με την αποδοχή της κυριαρχικής ισότητας. Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμανε και το τέλος της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας επί ολόκληρου του νησιού και τη μόνιμη πλέον τουρκοποίηση των κατεχόμενων εδαφών μας.

*Ασκούμενος Δικηγόρος

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *