Κυρώσεις και Ψευδαισθήσεις

ΣΚΙΤΣΟ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΓΚΟΥΜΑ

Του ΦΕΙΔΙΑ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ

Η απόφαση Ερντογάν για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, πέρα από τις αντιδράσεις που δικαίως προκαλεί, πρέπει να αξιολογηθεί και να αντιμετωπισθεί με τις ανάλογες πολιτικές. Κατά καιρούς προτάσσετο η επιβολή κυρώσεων εις βάρος της Τουρκίας ως μια πολιτική αποτροπής του επεκτατισμού της. Το ζήτημα της Αγίας Σοφίας καθώς και οι αυξανόμενες προκλήσεις της Τουρκίας επαναφέρουν στον δημόσιο διάλογο το θέμα των κυρώσεων. Παρά τη σχετική ομοφωνία, υπάρχουν ουσιώδεις ψευδαισθήσεις από πλευράς μας λόγω διαστάσεων που δεν έχουν εξεταστεί επαρκώς. Αυτές αναδεικνύονται σε ακαδημαϊκές έρευνες για την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων και επικεντρώνονται σε δύο κύρια θέματα.

Το πρώτο θέμα αποτελεί το είδος των κυρώσεων. Η αποτελεσματικότητα τους διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος. Η μορφή, ο τρόπος εφαρμογής, το εύρος και η διάρκεια αποτελούν ορισμένα εκ των  βασικών στοιχείων που καθορίζουν την αποτελεσματικότητα. Αξιοσημείωτο το ότι στο παρελθόν οικονομικές και άλλες κυρώσεις αποτύγχαναν τόσο συχνά που ορισμένες σχολές σκέψεις αμφισβήτησαν την αποτελεσματικότητά τους. Απότοκο της αμφισβήτησης αποτέλεσε θεωρητική και εμπειρική πρόοδος επί του θέματος. Τα νέα ερευνητικά ευρήματα δείχνουν ότι οι κυρώσεις φέρουν αποτελέσματα μόνο υπό πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ένεκα τούτου, καθώς και του εύρους των κυρώσεων, είναι βασική προϋπόθεση η κατανόηση του θέματος από πλευράς πολιτείας. Επακόλουθο της κατανόησης πρέπει να είναι η μελέτη από πλευράς μας για να αναγνωρίσουμε τι είδους κυρώσεις επιζητούμε. Εάν σήμερα ερωτηθούμε, για το τί κυρώσεις θέλουμε, μπορούμε να απαντήσουμε τί και γιατί;

Το δεύτερο θέμα αποτελεί η πολιτική οικονομία των κυρώσεων που εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η αλληλεπίδραση συμφερόντων εντός θεσμικών πλαισίων καθορίζει τη λήψη αποφάσεων. Η εξέταση της πολιτικής οικονομίας επιβολής κυρώσεων στο πλαίσιο της ΕΕ και άλλων οργανισμών δείχνει τις δυσκολίες στη λήψη απόφασης για κυρώσεις του είδους που απαιτείται. Οι δυσκολίες αυτές δεν πρέπει να αποτελούν πρόφαση λανθασμένων και ελλιπών σχεδιασμών, αλλά αιτία μιας ολιστικής πολιτικής. Γνώμονας της κατάρτισης τέτοιας πολιτικής πρέπει να είναι το πιθανό αποτέλεσμα διαφόρων προσπαθειών επιβολής κυρώσεων. Αυτό το αποτέλεσμα συνοψίζεται σε  τρία σενάρια.

Το πρώτο σενάριο είναι αυτό της μη επιβολής κυρώσεων. Προφανώς ενθαρρύνεται η συνέχεια της επεκτατικής πολιτικής της Τουρκίας άνευ κόστους. Πιθανά επακόλουθα αυτής της συνέχειας είναι το άνοιγμα και ο  εποικισμός των Βαρωσίων καθώς και η απόπειρα υλοποίησης του σχεδίου Γαλάζιας Πατρίδας. Δυστυχώς δεν είναι ξεκάθαρο ακόμα εάν η πλευρά μας έχει καταρτίσει ουσιαστικό σχέδιο αντιμετώπισης αυτών των ενδεχομένων που να μην περιορίζεται στην επίτευξη κυρώσεων.

Το δεύτερο σενάριο είναι η λήψη αναποτελεσματικών κυρώσεων που να περιορίζονται σε συμβολικό επίπεδο. Σε μια τέτοια περίπτωση,  πάλι η Τουρκία ενδέχεται να αντιδράσει και να προχωρήσει στους προαναφερθέντες σχεδιασμούς της. Το Διεθνές Δίκαιο που η πλευρά μας συχνά επικαλείται δεν επαρκεί για την αποτροπή και αναστροφή τέτοιων εξελίξεων. Παρόλο που δεν αναιρείται η σημασία της νομιμότητας, η αντιμετώπιση κρατών που δεν την σέβονται χρειάζεται επιπρόσθετα εργαλεία.

Το τρίτο σενάριο, των αποτελεσματικών κυρώσεων είναι αυτό στο οποίο βασίζεται η πλευρά μας αλλά δυστυχώς δεν κατανοεί επαρκώς.  Συχνό επακόλουθο των αποτελεσματικών κυρώσεων αποτελεί η αλλαγή καθεστώτων και όχι η συμμόρφωση των καθεστώτων που αποτέλεσαν αιτία των κυρώσεων. Στην Τουρκία το εναλλακτικό καθεστώς είναι κοσμικό μεν, αλλά εξίσου εθνικιστικό και επεκτατικό δε. Για τα επόμενα χρόνια, πιθανώς και δεκαετίες, δεν προμηνύεται μη εθνικιστικό και μη επεκτατικό εναλλακτικό Τουρκικό καθεστώς. Επομένως, οι όποιες προσπάθειες από πλευράς μας για συμμόρφωση με τη νομιμότητα του εκάστοτε Τουρκικού καθεστώτος δεν αρκούν. Η πλευρά μας χρειάζεται πολιτική αποτελεσματικής αντιμετώπισης επεκτατικών χωρών.

Τα προαναφερθέντα καταδεικνύουν την ανάγκη πραγματιστικού σχεδιασμού. Τα δεδομένα δεν επιτρέπουν να μην έχουμε οργανωμένο, μελετημένο και υλοποιήσιμο σχέδιο για κάθε πιθανό ενδεχόμενο. Η ευρύτερη έλλειψη σχεδιασμού από πλευράς μας, παρά το διαχρονικό του Τουρκικού επεκτατισμού, ελλοχεύει τεράστιους κινδύνους. Το δίκαιο από μόνο του δεν αρκεί. Τα μόνα εργαλεία που να αποτρέπουν έκνομες ενέργειες εκ των προτέρων καθώς και αντιμετώπισής τους εκ των υστέρων, είναι αυτά της ουσιαστικής κρατικής ισχύος. Οφείλουμε να επικεντρωθούμε στην απόκτησή τους. Ας αποτελέσει η Αγία Σοφία την αφορμή και το κάλεσμα για να επιδείξει η πολιτεία μας άοκνο ζήλο προς διαφύλαξη της κρατικής μας ανεξαρτησίας, της εδαφικής μας ακεραιότητας και επομένως, της επιβίωσής μας.

* Ο Φειδίας Θεοφάνους είναι μεταπτυχιακός φοιτητής στο London School of Economics and Political Science.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *