Ο Γιώργος Σεφέρης, η Δικτατορία του 1967 και η Κύπρος

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Ευάγγελος Αβέρωφ και ο Γεώργιος Σεφέρης στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Φωτογραφία ΟΗΕ

Του ΑΝΔΡΕΑ ΧΡΙΣΤΟΦΗ *

Συμπληρώνονται φέτος πενήντα χρόνια από τη δήλωση του μεγάλου Έλληνα ποιητή Γιώργου Σεφέρη (το πραγματικό του επώνυμο ήταν Σεφεριάδης) κατά της στρατιωτικής δικτατορίας. Στις 28 Μαρτίου 1969 ο έμπειρος διπλωμάτης τάχθηκε ξεκάθαρα ενάντια στη Χούντα των Συνταγματαρχών προβλέποντας μάλιστα τις τραγικές συνέπειες για τον Ελληνισμό, που θα συνόδευαν την πτώση του καθεστώτος. Από τον Απρίλιο του 1967 όταν οι επίορκοι Έλληνες αξιωματικοί κατέλαβαν παράνομα την εξουσία, και για δύο χρόνια, ο Σεφέρης κρατούσε μια στάση αναμονής σε σχέση με τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα.

Η δήλωση αυτή ήταν η μοναδική δημόσια πολιτική πράξη του Σεφέρη εναντίον της στρατιωτικής δικτατορίας μαζί με την προκήρυξη που είχε συνυπογράψει το 1971 με δεκάδες άλλους, λόγω της επετείου των εκατόν πενήντα ετών από την Ελληνική Επανάσταση και εμπεριείχε μεταξύ άλλων θέσεις υπέρ της θεμελίωσης της λαϊκής κυριαρχίας, της κατοχύρωσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της σύνδεσης της Ελλάδας με την Ευρώπη.

  • Καθ’ όλη τη διάρκεια της επταετίας, ο νεοέλληνας ποιητής δημοσίευε κείμενά του στο περιοδικό Κυπριακά Χρονικά, διότι θεωρούσε ότι το νησί ήταν το μόνο έδαφος του ελληνικού χώρου που ήταν ελεύθερο. Η επιλογή του να μην δημοσιεύσει κείμενα στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της δικτατορίας επικρίθηκε έντονα από αρκετές προσωπικότητες όπως για παράδειγμα τον φιλόλογο και κριτικό της λογοτεχνίας Ρένο Αποστολίδη.

Αξίζει να παραθέσουμε ένα μέρος της δήλωσής του, που θεωρούμε ότι περιέχει τα πιο σημαντικά στοιχεία των απόψεων του Έλληνα διπλωμάτη. Όπως σημείωνε: «Κλείνουν δύο χρόνια που μας έχει επιβληθεί ένα καθεστώς όλως διόλου αντίθετο με τα ιδεώδη για τα οποία πολέμησε ο κόσμος μας και τόσο περίλαμπρα ο λαός μας, στον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο. Είναι μια κατάσταση υποχρεωτικής νάρκης όπου, όσες πνευματικές αξίες κατορθώσαμε να κρατήσουμε ζωντανές, με πόνους και με κόπους, πάνε κι αυτές να καταποντισθούν μέσα στα ελώδη στεκάμενα νερά. Δε θα μου ήταν δύσκολο να καταλάβω πως τέτοιες ζημιές δεν λογαριάζουν πάρα πολύ για ορισμένους ανθρώπους. Δυστυχώς, δεν πρόκειται μόνο γι’ αυτόν τον κίνδυνο.

  • Όλοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις, η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία περιμένει, αναπότρεπτη, στο τέλος. Το δράμα αυτού του τέλους μας βασανίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα, όπως στους παμπάλαιους χορούς του Αισχύλου. Όσο μένει η ανωμαλία, τόσο προχωρεί το κακό. Είμαι ένας άνθρωπος χωρίς κανένα απολύτως πολιτικό δεσμό, και, μπορώ να το πω, μιλώ χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο. Αυτή η ανωμαλία πρέπει να σταματήσει. Είναι εθνική επιταγή».

Το μήνυμα είχε σταλεί ηχογραφημένο στο Λονδίνο και διανεμήθηκε στους ανταποκριτές των ξένων πρακτορείων και τους δημοσιογράφους οι οποίοι το αναπαρήγαγαν. Στην Ελλάδα η Χούντα δημοσίευσε στον Τύπο απάντηση στη δήλωση του Σεφέρη χωρίς όμως να επιτραπεί η δημοσίευση του κειμένου στο οποίο απαντούσε, επιχειρώντας να αντικρούσουν τις κατηγορίες. Στα εβδομηκοστά γενέθλια του Σεφέρη τον Φεβρουάριο του 1970, αρκετές αθηναϊκές εφημερίδες είχαν προβάλει μέσω αφιερωμάτων το έργο του, ενώ σε ορισμένες υποδηλωνόταν η υποστήριξή τους στη δήλωση που είχε κάνει ένα χρόνο προηγουμένως.

  • Ωστόσο, σύμφωνα με τον φιλόλογο Σάββα Παύλου, ερευνητή του έργου του Σεφέρη (Η διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστημίου Κύπρου είχε ως θέμα «Ο Σεφέρης και η Κύπρος») τα κυπριακά έντυπα λόγω της ελευθεροτυπίας που επικρατούσε στο νησί, αντέδρασαν άμεσα και με θετικά σχόλια στη δήλωση του νεοέλληνα ποιητή, ενώ όσες εφημερίδες είχαν φιλοχουντικό προσανατολισμό απλώς σώπασαν.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όλοι οι μελετητές του έργου του «πολιτικού» Σεφέρη εστιάζουν στα στοιχεία εκείνα που δείχνουν τις ανησυχίες του για την τύχη της Κύπρου κυρίως κατά την περίοδο της ανεξαρτησίας. Τελικά ο Σεφέρης έφυγε από τη ζωή στις 20 Σεπτεμβρίου 1971 χωρίς να προλάβει να ζήσει την τραγωδία που περίμενε τη χώρα, «αναπότρεπτη, στο τέλος». Η Ελλάδα απελευθερώθηκε από τα δεσμά της δικτατορίας τον Ιούλιο του 1974, με αντάλλαγμα όμως τη θυσία της Κύπρου…

*Μεταπτυχιακός Φοιτητής Ιστορίας Πανεπιστημίου Κύπρου

ΠΗΓΗ: Φιλελεύθερος

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *