Ο κατακερματισμός του «εμείς» μετά την καταστροφή του ’74 έκτισε το παμφάγο κυπριακό «εγώ» της νέας χιλιετίας

Προσφυγικός συνοικισμός στην Κύπρο το 1974, μετά την τουρκική εισβολή Φώτο ΓΤΠ

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΟΛΟΚΑΣΙΔΗ

Ο Περικλής του Θουκυδίδη λέγει τα ακόλουθα στον Επιτάφιο λόγο του θρηνώντας τους πρώτους νεκρούς του Πελοποννησιακού πολέμου: …αν κάποτε εμείς οι ίδιοι ή οι πατέρες μας αποκρούσαμε θαρραλέα κάποιον επιδρομέα βάρβαρο ή Έλληνα, θα το παραλείψω, γιατί δεν θέλω να μακρηγορώ σ’ ανθρώπους που τα ξέρουν. Ποιες όμως αρχές ακολουθώντας φτάσαμε σ’ αυτήν την ακμή και με ποιο πολίτευμα και τρόπο ζωής έγινε η πόλη πιο μεγάλη, αυτά θα παρουσιάσω πρώτα… (μετάφραση Γεωργοπαπαδάκου).

Και προχωρά στη συνέχεια ο Περικλής να απαριθμήσει εκείνες τις κοινές αρετές των Αθηναίων που συμπυκνώνουν τον «κοινό τρόπο» των Αθηναίων, δηλαδή τις κοινές τους πρακτικές, ήθη, έθιμα που είχαν ως κοινωνία, ως πόλις, που τους κατέστησαν ένα σφικτό, ομόθυμο δημιουργικό σύνολο. Αυτό που λέει δεν είναι καινοφανές αν και είναι πρωτοπόρο λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του επιτάφιου λόγου. Μέχρι τις μέρες μας είναι κοινή, σχεδόν κοινότοπη η αντίληψη ότι μια κοινωνία για να προοδέψει θέλει τους κοινούς της «τρόπους» • έναν κοινό τρόπο σκέπτεσθαι που πλαισιώνει τους νόμους και το πολίτευμα και μετατρέπει ένα άτακτο σύνολο σε ευνομούμενη πολιτεία.

  • Στην Κύπρο η σύσταση της Πολιτείας ξεκίνησε αρκετά στραβά. Το σύνταγμα και το πολίτευμά μας δεν ήταν απόρροια κάποιου κοινωνικού συμβολαίου, μιας συντακτικής συνέλευσης. Δεν προέκυψε δηλαδή από τα σπλάχνα των Κυπρίων. Βγήκε από τα μυαλά αυτών που εξέτρεψαν τη φυσική πορεία ενός λαού προς την αυτοθέσμισή του. Με όρους του Διεθνούς Δικαίου προς την αυτοδιάθεσή του.

Παρόλα αυτά και με χίλια δυο εμπόδια και δυσχέρειες ο λαός της Κύπρου, και βεβαίως και οι Ελληνες που συνιστούσαν βασική συνιστώσα του, προσπάθησε να κτίσει πάνω στους δοτούς θεσμούς και να τους επενδύσει με εγχώριους κοινούς, συλλογικούς «τρόπους». Και με αυτό τον τρόπο να καταστήσει τους νέους θεσμούς δικούς του. Έκαναν λάθη οι Έλληνες. Όμως, από τα λάθη που είναι εύλογο να γίνουν στην αφετηρία ενός πολιτειακού βίου. Στο βραχύ διάστημα μέχρι την καταστροφή ανέπτυξαν τις κοινές τους πρακτικές, ανέπτυξαν οικονομικό και κοινωνικό βίο και επιχείρησαν να παντρέψουν εξωγενείς συνταγματικούς θεσμούς με εγχώριες αντιλήψεις. Σε μεγάλο βαθμό τα κατάφεραν. Μέχρι που επήλθε η καταστροφή…

Η εισβολή ανέδειξε μερικά πράγματα που προηγουμένως απλώς αχνοφαίνονταν. Οι θεσμοί της κυπριακής πολιτείας ήσαν αδύναμοι να προστατέψουν τη θεμελιακή συλλογική ύπαρξη των πολιτών αυτού του τόπου. Και δη των Ελλήνων της Κύπρου, οι οποίοι είχαν κάνει τον μέγιστο συμβιβασμό του ενταφιασμού της εθνικής τους ολοκλήρωσης. Για την οποία οι Έλληνες Κύπριοι είχαν δώσει αθρόο αίμα. Από τα βάθη της ιστορίας αλλά και μέχρι πιο πρόσφατα με τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό και τους προκρίτους ώς τον αγώνα της ΕΟΚΑ. Οι περίτεχνοι μηχανισμοί της Ζυρίχης και οι εγγυήσεις της όχι μόνο στάθηκαν ανήμπορες, αλλά ουσιαστικά συνέτρεξαν το χουντικό πραξικόπημα και την τουρκική επέλαση, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

  • Είναι σχεδόν τετριμμένη η αναφορά στην προδοσία του ’74. Συνήθως με την προδοσία εννοείται η προδοσία των Ελλαδιτών αξιωματικών που πρωτοστάτησαν στο πραξικόπημα, αλλά και η δράση των επίορκων της ΕΟΚΑ Β’. Ενίοτε μπορεί να εννοείται και η εν γένει αδυναμία της μάνας Ελλάδας να αποκαταστήσει τα πράγματα. Η μομφή της προδοσίας όμως εμμέσως στρέφεται και αλλού. Στρέφεται και εναντίον των θεσμών της κυπριακής πολιτείας, οι οποίοι αποδείχθηκαν εντελώς ανεπαρκείς να προστατέψουν τους Κύπριους και τον κοινό τρόπο ζωής τους· τα ήθη, τα έθιμα, τις αντιλήψεις και την κοινωνία τους.

Στην αμέσως μετά την έναρξη της κατοχής περίοδο οι Ελληνοκύπριοι έπρεπε να κινηθούν ταχύτατα για να ανακτήσουν την οικονομική τους βιωσιμότητα. Η κατοχή σε πολλούς είχε στερήσει το βιός τους, αλλά όλους τους είχε φέρει προ της οικονομικής ισοπέδωσης. Ο Ερυθρός Σταυρός, τα συσσίτια, η ξένη βοήθεια ήταν βεβαίως μόνο μια προσωρινή βοήθεια. Συν Αθηνά και χείρα κίνει λοιπόν. Ο Κύπριος έπρεπε να πετύχει από την αρχή την οικονομική του αυτονομία που είναι η αρχή του παντός. Και αυτή τη φορά χωρίς να μπορεί να στηριχθεί σε κλυδωνιζόμενους πολιτειακούς θεσμούς ή κοινά κοινωνικά οράματα. Η πολιτεία που είχε συσταθεί για να αγκαλιάσει και να θρέψει τους «κοινούς τρόπους» είχε προδώσει την αποστολή της…

Ξεκίνησε λοιπόν ο Έλλην Κύπριος από την αρχή. Χωρίς κανένα συλλογικό όραμα και πλέον χωρίς πίστη σε θεσμούς. Μοναδικός στόχος σε αυτή τη μετεισβολική περίοδο: Η ατομική και κατά το μέγιστο η οικογενειακή αποκατάσταση. Η οικογένεια ήταν η μόνη συλλογικότητα που δεν είχε προδώσει. Και στην έννοια της αποκατάστασης χωρούσε μόνο η οικονομική παράμετρος. Όλα τα άλλα ήσαν περιττές πολυτέλειες. Αυτά συνοψίζουν και τα χαρακτηριστικά του οργασμού που ακολούθησε το ’74. Διότι ο οικονομικός οργασμός μόνο ως άναρχος, άποιος, χωρίς σεβασμό σε κεντρικό προγραμματισμό, εγωκεντρικός, κερδοκεντρικός.

  • Τα αποτελέσματά του τα βλέπουμε ακόμα και σήμερα στην οικολογική καταστροφή που επιτελέστηκε, στην απουσία καλαισθησίας, βάθους, χωρίς έγνοια για τις μακροχρόνιες συνέπειες, χωρίς σεβασμό στον διπλανό, χωρίς σεβασμό στην παράδοση. Βάναυση, ασυγκράτητη, ανέλεγκτη, απερίσκεπτη και εν πολλοίς αβίωτη ανάπτυξη, της οποίας τα αποτελέσματα ακόμα πληρώνουμε. Πλην όμως σε ένα ατομικό επίπεδο εξυπηρέτησε τον εγωκεντρικό της σκοπό. Πολλοί πλούτισαν, αποκαταστάθηκαν.

Ο πλουτισμός όμως αυτός δεν κόρεσε την εγωκεντρική μανία της οικονομικής επιτυχίας. Τα στοιχεία της παραμένουν και επιδρούν καταλυτικά στον ψυχισμό των Κυπρίων. Κανένας σεβασμός σε συμπολίτες και περιοίκους. Κανένας σεβασμός σε πολεοδομικούς, οικολογικούς περιορισμούς. Κανένας σεβασμός σε κανόνες κοινής ωφέλειας. Ο καθένας θεωρεί ότι το κτήμα του είναι η αυτοκρατορία του. Μέσα σε αυτό όλα επιτρέπονται στον ιδιοκτήτη και έξω από αυτό το χάος.

Ο κατακερματισμός του «εμείς» μετά την καταστροφή του ’74 έκτισε το παμφάγο κυπριακό «εγώ» της νέας χιλιετίας. Αυτό που δεν αντιλαμβανόμαστε όμως είναι ότι το «εγώ», όσο ψυχρό, υπολογιστικό και αποτελεσματικό και αν είναι δεν μπορεί να υπερκεράσει συλλογικά εγχειρήματα. Επιχειρώντας ο καθένας ιδιωτικά και ατομικά κάποια στιγμή προσκρούουμε στα εμπόδια ισχυρότερων ατομικών παικτών. Αλληλοαναιρούμεθα συγκρουόμενοι μεταξύ μας. Μόνο συναγωνιζόμενοι, ως μια ενωμένη κοινωνία, μπορούμε να πάμε παραπέρα.

Οφείλουμε να περιθάλψουμε το τραυματισμένο μας «εμείς» και να νοηματοδοτήσουμε εκ νέου τους «κοινούς μας τρόπους».

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *