Οι 19 εκρήξεις της 29ης Φεβρουαρίου 1956, η ιστορική αλήθεια και η παραπλανητικές αναφορές

Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος. Πηγή: ΓΤΠ

Του ΓΙΑΝΝΗ Κ. ΛΑΜΠΡΟΥ

Ο κ. Τάκης Χατζηδημητρίου στο βιβλίο του «Κύπρος 1950 – 1959: Το Τέλος του Αλυτρωτισμού», σ. 198, αναφέρεται και στις 19 εκρήξεις βομβών που συνέβησαν στις 29.2.1956, λίγο πριν από την κρίσιμη συνάντηση του Μακαρίου με τους Άλαν Λένοξ-Μπόιντ, υπουργό Αποικιών, και Χάρντινγκ, τότε κυβερνήτη της Κύπρου. Κλίνει προς την άποψη ότι οι εκρήξεις έγιναν με διαταγή του Μακαρίου και ότι αυτές επηρέασαν δυσμενώς την έκβαση των διαπραγματεύσεων. Επιστρατεύει διάφορες μαρτυρίες, αλλά αγνοεί τις πιο ισχυρές, που είναι οι εξής:

  1. Μαρτυρία του Γρίβα-Διγενή: Σε απομνημονεύματά του, που εξέδωσε στα Αγγλικά ο Charles Foley με τίτλο «The Memoirs of General Grivas», ο Γρίβας αναφέρει ρητώς ότι ο ίδιος, αντίθετα με την επιθυμία του Μακαρίου, διέταξε την ρίψη των βομβών, και εξηγεί (σ. 64): «Ο Μακάριος φαινόταν να νομίζει ότι υπήρχε κάποια ευκαιρία να φτάσουμε σε μια συμφωνία, και, παρ’ όλο που εγώ δεν το πίστευα, στις 15 Φεβρουαρίου διέταξα μυστικά αναστολή όλων των επιθέσεων…. Είχα μικρή εμπιστοσύνη στην βρετανική ειλικρίνεια… Γι’ αυτό αποφάσισα να ενεργήσω αντίθετα προς τις επιθυμίες του Μακαρίου και να κάμω μια προειδοποιητική επίδειξη της δύναμής μας πριν από τον τελικό γύρο των συνομιλιών. Το βράδυ της 29ης Φεβρουαρίου, μια ώρα πριν από την συνάντηση-κλειδί μεταξύ του Μακαρίου, του Χάρντινγκ και του Βρετανού υπουργού Αποικιών Λένοξ-Μπόιντ… επέτρεψα στους άνδρες μου να προκαλέσουν την έκρηξη 19 βομβών στην Λευκωσία.» (Ολοκληρωμένο το απόσπασμα μπορεί κάποιος να το δει και στο βιβλίο μου «Ιστορία του Κυπριακού: Τα Χρόνια μετά την Ανεξαρτησία», 1η έκδοση 2004, 2η έκδοση 2008, σ.49).

Κάποιοι, χωρίς να μετροφυλλήσουν καν το βιβλίο, πρόβαλαν τον φαιδρό ισχυρισμό ότι όσα γράφονται σ’ αυτό είναι ιστορία που έπλασε ο Foley και όχι γνήσια απομνημονεύματα του στρατηγού Γρίβα. Όμως ο Στρατηγός διεκδικεί πνευματικά δικαιώματα επί του βιβλίου, αφού σε αυτό αναγράφεται «copyright George Grivas Dighenis».  O Foley στο προλογικό του σημείωμα βεβαιώνει ότι για την συγγραφή του βιβλίου είχε επανειλημμένες συναντήσεις με τον Στρατηγό και ότι αυτός «has corrected and supplemented the work in progress and approved the final text». Το βιβλίο εκδόθηκε το 1964. Από τότε και ώς τον θάνατό του ο Γρίβας ουδέποτε αποκήρυξε οτιδήποτε απ’ όσα γράφονται σ’ αυτό.

  1. Μαρτυρία του αρχιεπισκόπου Μακαρίου:
  • Στην ταινία του Ευάγγελου Ιωαννίδη «Μακάριος: η Μεγάλη Πορεία» ο Αρχιεπίσκοπος αναφέρει διά ζώσης: «Σ’ όλη την διάρκεια των συζητήσεών μου [με τον Χάρντινγκ] ο Γρίβας τηρούσε εκεχειρία. Δυστυχώς το τελευταίο βράδυ που είχα συνάντηση με τον Χάρντινγκ, και στην οποία ήταν παρών και ο Βρετανός υπουργός Αποικιών, ο Γρίβας διέταξε να ρίξουν βόμβες σε διάφορα κυβερνητικά κτίρια. Ο Κυβερνήτης υποψιαζόταν ότι εγώ είχα διατάξει αυτές τις ενέργειες για εκβιασμό …» Ο Μακάριος παραπονείται ότι η ενέργεια του Γρίβα είχε δυσμενείς συνέπειες τόσο για το εθνικό μας θέμα, όσο και για τον ίδιο, που εξορίστηκε στις Σεϋχέλλες.

Είναι πασίγνωστο ότι ο Μακάριος ήταν ο πολιτικός αρχηγός του Αγώνα, ενώ ο Γρίβας στρατιωτικός αρχηγός. Οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ έπαιρναν εντολές αποκλειστικά από τον Γρίβα. Ο ισχυρισμός ότι ο Μακάριος έδινε απευθείας διαταγές στα μέλη της ΕΟΚΑ αποτελεί έναν πελώριο παραλογισμό.

  1. Μαρτυρία του Ησύχιου Σοφοκλέους, τον οποίο ο Γρίβας είχε διορίσει αρχηγό των ομάδων κρούσεως Λευκωσίας και προαστίων, και ο οποίος είχε οργανώσει την επιχείρηση της ρίψης βομβών στις 29.2.1956. Διαψεύδοντας τον ισχυρισμό ότι τις βόμβες παρέλαβε ο αγωνιστής Μελής Δημητρίου από το Συνοδικό της Αρχιεπισκοπής, έγραψε στον Φιλελεύθερο, 30.5.2011: «Ο Μελής ήταν ένας από τους ομαδάρχες που είχα υπό την ευθύνη μου. Εργαζόταν στο τυπογραφείο της Αρχιεπισκοπής, που ανήκε στο κτιριακό συγκρότημα της Αρχιεπισκοπής, αλλά ήταν εντελώς ανεξάρτητο. Βρισκόταν στην οδό Ισαακίου Κομνηνού.  Εγώ αυτοπροσώπως παρέδωσα μέρος των βομβών στον Μελή στο τυπογραφείο, ενώ άλλες παρέδωσα σε άλλους χρησιμοποιώντας ως μεταφορέα την αδελφή μου Ξένια.» Σε μένα προσωπικά ο Ησύχιος είπε ότι τις βόμβες παρέλαβε από το εργαστήριο του Σταύρου Στυλιανίδη στον Τακτακαλά, στον οποίο είχε παραδώσει προηγουμένως υλικά από το σιδηρουργείο Χαραλαμπίδη, στο οποίο εργαζόταν και ο Στυλιανός Λένας. Όπως μου είπε, η εντολή για τις εκρήξεις στις 29.2.1956 δόθηκε από τον Αρχηγό της ΕΟΚΑ με σημείωμα που του παρέδωσε ο Παπασταύρος Παπαγαθαγγέλου. Έγραψε επίσης: «Ουδέποτε είπα ή άφησα να εννοηθεί ότι ο Μακάριος μου έδωσε εντολή να ρίξω τις βόμβες. Ο Μακάριος με κάλεσε την επομένη των εκρήξεων και ζητούσε να μάθει τι είχε συμβεί. Αν εκείνος είχε δώσει την εντολή, δεν θα ζητούσε να μάθει ποιοι και γιατί έριξαν τις βόμβες.»
  2. Η μαρτυρία του Ησύχιου Σοφοκλέους επιβεβαιώνεται από τον ίδιο τον Παπασταύρο Παπαγαθαγγέλου, ο οποίος στο βιβλίο του «Πώς Έζησα την Προπαρασκευή και τον Αγώνα της ΕΟΚΑ» γράφει, σ. 300: «Λίγες μέρες πριν από τούτη τη συνάντηση [του Μακαρίου με τους Χάρντιγκ και Μπόιντ στις 29.2.1956] ο Αρχηγός Διγενής είχε δώσει εντολή που έλεγε, κατά την νύχτα των συνομιλιών οι ομάδες κρούσεως να προσβάλουν όσο το δυνατόν πιο πολλούς στόχους με βόμβες.» (Οι εντολές του Διγενή προς τα μέλη της ΕΟΚΑ στην Λευκωσία διαβιβάζονταν μέσω του Παπασταύρου, πριν από την εξορία του στις Σεϊχέλες.)

Ο κ. Χατζηδημητρίου πολλούς μήνες πριν από την έκδοση του βιβλίου του, βασιζόμενος σε μια ρηχή έρευνα, δεν δίστασε να πει σε εκπομπή της κυρίας Ελίτας Μηχαηλίδου ότι οι βόμβες ρίχτηκαν με εντολή του Μακαρίου. Του έστειλα τότε φωτοτυπίες των μαρτυριών που ανέφερα πιο πάνω μέσω της συναδέλφου μου κυρίας Κάτιας Χατζηδημητρίου, η οποία μου ανέφερε ότι τοποθέτησε τον φάκελο στο γραφείο του συζύγου της, για να τις μελετήσει. Προφανώς ο κ. Χατζηδημητρίου δεν καταδέχτηκε να τις κοιτάξει. Αυτή όμως είναι η επιμέλεια με την οποία ο κ. Χατζηδημητρίου έχει αναζητήσει την ιστορική αλήθεια;

Πάντως το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων Μακαρίου – Χάρντινγκ δεν οφειλόταν στις εκρήξεις των 19 βομβών. Βλέπε γι’ αυτό και την εργασία μου «Οι διαπραγματεύσεις Μακαρίου – Χάρντινγκ και οι λόγοι της αποτυχίας τους», στο συλλογικό έργο «Για τα 100 Χρόνια από τη Γέννηση του Εθνάρχη Μακαρίου Γ΄», έκδοση Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, σ. 119 – 127.

  • Φιλόλογου – ιστορικού, συγγραφέα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *