PESCO: Ευκαιρίες για την Κυπριακή Δημοκρατία και τις Ένοπλες Δυνάμεις

EU foreign policy chief Federica Mogherini (C) poses with some foreign and defence ministers from 23 EU member states after they signed the notification on Permanent Structure Cooperation (PESCO) on the margin of a foreign affairs council at the European Council in Brussels, Belgium, 13 November 2017. EPA-EFE/EMMANUEL DUNAND

Της Υβόννης Ευσταθίου

Το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ συνεδρίασε στις 6 Μαρτίου στις Βρυξέλλες, όπου ενέκρινε τον οδικό χάρτη για την εφαρμογή της Μόνιμης Διαρθρωμένης Συνεργασίας (PESCO) στην άμυνα και εξέδωσε απόφαση καταρτίζοντας και τυπικά τον αρχικό κατάλογο των 17 συνεργατικών έργων που θα υλοποιηθούν εντός του πλαισίου. Η PESCO προωθεί τη στενή συνεργασία των συμμετέχοντων κρατών μελών σε αμυντικά θέματα εντός των δομών της ΕΕ, όπως για παράδειγμα την ανάπτυξη εξοπλιστικών προγραμμάτων, τη στρατιωτική εκπαίδευση και την επιχειρησιακή ετοιμότητα. Μεταξύ των υπογραφόντων χωρών είναι η Κύπρος.

Από τη σύσταση της PESCO μέχρι και σήμερα έχουν ακουστεί πολλές εικασίες σχετικά με τις ευκαιρίες και τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει αυτό το νέο αμυντικό πλαίσιο για τα συμμετέχοντα κράτη-μέλη της ΕΕ. Στη Λευκωσία, ο Πρόεδρος Αναστασιάδης υπονόησε πως η PESCO είναι μια αμυντική συνθήκη που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «ασπίδα» έναντι ενδεχόμενων εξωτερικών απειλών ή παρεμβάσεων. Η εκτίμηση αυτή, ωστόσο, δεν αντιστοιχεί ούτε στο περιεχόμενο ούτε στην πρόθεση της συμφωνίας των Βρυξελλών.

Η PESCO δεν αποτελεί συνθήκη συλλογικής άμυνας. Δεν προβλέπει μια ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη που θα επέμβει σε περίπτωση ένοπλης σύγκρουσης σε κάποιο κράτος μέλος. Αν και το Ηνωμένο Βασίλειο, ο σημαντικότερος εταίρος που μέχρι στιγμής επιβράδυνε την αμυντική ολοκλήρωση, εγκαταλείπει την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα εμπόδια για την ίδρυση Ευρωπαϊκών Ενόπλων Δυνάμεων υφίστανται ακόμα. Πράγματι, ακόμα και χωρίς το Ηνωμένο Βασίλειο στην ΕΕ, δεν υπάρχει πολιτική συμφωνία για ένα τέτοιο βήμα και η PESCO δεν αποτελεί εξαίρεση.

Η PESCO είναι ένα μόνιμο πλαίσιο που θεσπίστηκε με τη Συνθήκη της Λισαβόνας και υπόσχεται να εμβαθύνει την αμυντική συνεργασία μεταξύ κρατών μελών που έχουν τη βούληση και την ικανότητα να συμμετέχουν, τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. Η PESCO προσφέρει ευκαιρίες για την από κοινού ανάπτυξη δυνατοτήτων που θα ενισχύσουν την ικανότητα των κρατών μελών της ΕΕ να ενεργούν υπό συνθήκες διεθνούς ασφάλειας, να συμβάλουν στην προστασία των Ευρωπαίων πολιτών και να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των αμυντικών δαπανών.

Για την Κύπρο όμως είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικός μηχανισμός καθώς μετριάζει τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν στη χώρα μετά την τουρκική εισβολή του 1974. Επιπλέον, στέλνει ένα μήνυμα ότι η χώρα θέλει να συνεισφέρει στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και με τη σειρά της αναμένει να αποκομίσει τα οφέλη που συνεπάγει η στενότερη αμυντική συνεργασία μεταξύ των μελών.

Μέσω της πρόσβασης στην τεχνολογία και τον αμυντικό εξοπλισμό, η Κύπρος ελπίζει να βελτιώσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες ενώ με την πάροδο του χρόνου να ενισχύσει την ετοιμότητα και τη διαλειτουργικότητά της με άλλα ευρωπαϊκά μέλη. Η PESCO θεωρητικά θα βοηθήσει ως πλαίσιο για την επίτευξη αυτού του στόχου με αποδεκτό οικονομικό κόστος, δεδομένου ότι τα συμμετέχοντα κράτη μέλη ευελπιστούν στα οφέλη αποτελεσματικότητας αλλά και σε συνεισφορές από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Η Κύπρος συμφώνησε, μεταξύ άλλων, να συμμετάσχει στο πρόγραμμα Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (TMCC), το οποίο θα επιτρέψει στην Εθνική Φρουρά να αυξήσει τη διαλειτουργικότητά της με τους Ευρωπαίους εταίρους της και να αποκτήσει δεξιότητες για αποστολές εκπαίδευσης της ΕΕ στα συμμετέχοντα κράτη μέλη.

Επιπλέον, η Λευκωσία αποφάσισε να συνεισφέρει στο έργο Αναβάθμισης της Θαλάσσιας Επιτήρησης. Στόχος του προαναφερθέντος προγράμματος είναι η προώθηση χερσαίων συστημάτων επιτήρησης, θαλάσσιων και αεροπορικών πλατφορμών με σκοπό τη διανομή πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο στα κράτη μέλη, ώστε να παρέχεται έγκαιρη και αποτελεσματική απάντηση στα διεθνή ύδατα. Το έργο αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να επιτρέψει στην Κύπρο να προστατεύσει καλύτερα την ΑΟΖ της, μια περιοχή ιδιαίτερης σημασίας, λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις στην τρέχουσα διαδικασία εξερεύνησης φυσικού αερίου.

Τέλος, η Κύπρος θα συμμετάσχει στο πρόγραμμα Στρατιωτικής Κινητικότητας. Στόχος του προγράμματος είναι η απλούστευση και η τυποποίηση των διασυνοριακών στρατιωτικών διαδικασιών μεταφοράς, όπως επίσης η αύξηση της ταχύτητας κίνησης στρατιωτικών δυνάμεων και εξοπλισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη εν καιρώ ειρήνης. Η δυνατότητα αυτή θα έχει ιδιαίτερη σημασία σε περίπτωση κρίσης, δεδομένου ότι παρέχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα εργαλεία για την αποτροπή και την αντιμετώπιση καταστάσεων πριν κλιμακωθούν. Αυτά τα έργα είναι ενδεικτικά του ευρέως φάσματος των οφελών που η Κύπρος και οι ένοπλες δυνάμεις μπορούν να αποκομίσουν μέσω του πλαισίου της PESCO.

Αυτές οι πρωτοβουλίες υπόκεινται σε ένα συνεκτικό σύνολο κανόνων διακυβέρνησης που αναμένεται να εγκριθούν έως τα τέλη Ιουνίου. Σύμφωνα με τον χάρτη πορείας που συμφωνήθηκε στις Βρυξέλλες, οι συμμετέχουσες χώρες θα μπορούσαν να προτείνουν νέα έργα μέχρι τον Νοέμβριο του 2018. Η Κύπρος θα πρέπει να διατηρήσει το επίπεδο συμμετοχής της και να συνεχίσει να επιδιώκει κοινές προσπάθειες με τους Ευρωπαίους ομολόγους της.

*Αμυντική αναλύτρια στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Ερευνών (IISS) του Λονδίνου.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *