“Η έννοια του «λαϊκισμού» στο λόγο των ειδικών, δημοσιογράφων και πολιτικών: επιπτώσεις, προκλήσεις, αναστοχασμοί”, από τον ερευνητή Γιώργο Βενιζέλο

Κυριακή Χριστοδούλου (ΚΥΠΕ)

Τους λόγους για τους οποίους δεν πρέπει να γίνεται ευρεία χρήση και να δίνεται υπέρμετρη έμφαση στον όρο λαϊκισμός από αναλυτές, δημοσιογράφους και πολιτικούς και για ποιο λόγο αυτό ενδεχομένως να έχει τα αντίθετα αποτελέσματα, αναδεικνύει μελέτη του Γιώργου Βενιζέλου, μεταδιδακτορικού ερευνητή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Τα αποτελέσματα της μελέτης με τίτλο “Η έννοια του «λαϊκισμού» στο λόγο των ειδικών, δημοσιογράφων και πολιτικών: επιπτώσεις, προκλήσεις, αναστοχασμοί”, παρουσιάστηκαν την Παρασκευή σε εκδήλωση που οργάνωσε το γραφείο του Ευρωβουλευτή Δημήτρη Παπαδάκη και φιλοξένησε το Σπίτι της ΕΕ στην Λευκωσία.

‘Όπως εξήγησε ο ερευνητής, ο όρος λαϊκισμός έχει αναμφισβήτητα λάβει κεντρική θέση στη δημόσια συζήτηση από την κρίση του 2008 και έπειτα, προσθέτοντας ότι σωρεία πολιτικών φαινομένων, κομμάτων και κινημάτων, από τον αντιδραστικό Ντόναλντ Τραμπ και το δημοψήφισμα για το BREXIT (στα δεξιά) μέχρι και προοδευτικά-δημοκρατικά κόμματα και ηγεσίες όπως οι Podemos και ο Τζέρεμι Κόρμπιν (στα αριστερά), έχουν κατονομαστεί ως «λαϊκιστικά».

Ανέφερε ότι η έρευνα στοχεύει στην ανάδειξη των τρόπων με τους οποίους πολιτικοί, δημοσιογράφοι, αναλυτές και ειδικοί, χρησιμοποιούν τον όρο «λαϊκισμός» και ότι ως είθισται, στην έννοια «λαϊκισμός» προσδίδεται μια αρνητική χροιά.

Αποδόμηση αντιπάλων και επιπτώσεις της άκριτης χρήσης

———————-

Σύμφωνα με τον κ. Βενιζέλο, η χρήση του όρου αποσκοπεί πολλές φορές στην απονομιμοποίηση πολιτικών αντιπάλων οι οποίοι, εμμέσως πλην σαφώς, χαρακτηρίζονται ως «δημαγωγοί», «ψεύτες» και «λαοπλάνοι», «αυταρχικοί», «αμφιβόλου ποιότητας» αλλά πάνω απ’ όλα «επικίνδυνοι για τη δημοκρατία».

Ο ερευνητής καλεί σε προβληματισμό γύρω από το ποιες είναι οι επιπτώσεις αυτής της ευρείας και άκριτης χρήσης της έννοιας «λαϊκισμός».

Η έρευνα επικεντρώνεται σε διάφορες χρονικές συγκυρίες κατά την τελευταία δεκαετία, όπως αυτές της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας, και εστιάζει σε διάφορα παραδείγματα στον δημόσιο λόγο, τόσο σε διεθνές όσο και σε εγχώριο -Κυπριακό- επίπεδο.

Προκλήσεις από τον αντιλαϊκισμό, απόσπαση προσοχής από άλλα ζητήματα

———————————-

Μέσα από την έρευνα αναδεικνύεται ότι ο αντιλαϊκισμός, ως κυρίαρχος τρόπος αναφοράς προς τον λαϊκισμό, που έχει ως αποτέλεσμα την αρνητική μυθοποίηση του φαινομένου, φέρνει στην επιφάνεια μια σειρά από προκλήσεις.

Από τη μία, ξενοφοβικά και αντιδημοκρατικά κινήματα και κόμματα, όπως αυτά της Μαρίν Λε Πεν, του ΕΛΑΜ, του Ματέο Σαλβίνι και του Όρμπαν, βαφτίζονται ως «λαϊκιστικά», όρος που λειτουργεί ευφημιστικά, αφού καλύπτει την πραγματική τους φύση και από την άλλη, η υπέρμετρη έμφαση στην, και η υπερβολική χρήση της έννοιας «λαϊκισμός», αποσπά την προσοχή από κεντρικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα της εποχής μας.

Η έρευνα, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη τον ρόλο των γλωσσικών παιγνίων στην πολιτική, παραθέτει μερικές προτάσεις για νηφάλια και (αυτό)κριτική στάση ως προς το θέμα του λαϊκισμού στις σύγχρονες δημοκρατίες, χρήσιμες για άτομα με επιρροή στον δημόσιο λόγο όπως αναλυτές, δημοσιογράφους και πολιτικούς.

Όπως ανέφερε, ο όρος λαϊκισμός επικράτησε ως κάτι αρνητικό που συνδέεται με τον αυταρχισμό και την ακροδεξιά, την δημαγωγία, τους λαοπλάνους και τους ψεύτες αναφέροντας όμως ότι ο λαϊκισμός ως όρος αναφέρεται σε αυτόν που σχετίζεται με τον λαό και τα συμφέροντά του έναντι των ελίτ και του κατεστημένου.

Στην παρουσίασή του αναφέρθηκε στα λαϊκιστικά κινήματα που επικρατούν στην Λατινική Αμερική και είναι αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής σκηνής και στην κατάσταση στην Ευρώπη με τον Τζέρεμι Κόρμπιν, τους Podemos και τον Σύριζα.

Ο κ. Βενιζέλος είπε επίσης ότι πολλά δημοσιογραφικά κείμενα και αναλύσεις αναφέρονται με πηχυαίους τίτλους σε λαϊκισμό του Χ πολιτικού ή κινήματος αλλά στο κείμενο αυτό που επικρατεί είναι θέματα δημαγωγίας. Ανέφερε ότι ο όρος χρησιμοποιείται αδιακρίτως όταν θέλουμε να αποδομήσουμε τον πολιτικό μας αντίπαλο όταν αντιληφθούμε ότι μας προκαλεί. Κάλεσε όλους να σκεφτούν και το ρόλο και λόγο του αντιλαϊκισμού και ποιους πραγματικά εξυπηρετεί.

Σύμφωνα με τον ερευνητή, αν ο λαϊκισμός συνδέεται με οποιοδήποτε αρνητικό όρο, στην ουσία χωρίς να δίνεται κάποιος ορισμός, τότε ίσως αυτό να μας λέει περισσότερα για αυτούς που πολεμούν τον λαϊκισμό, αντί για τους λαϊκιστές τους ίδιους.

Προτάσεις και προβληματισμοί

————————-

Στις προτάσεις του ο κ. Βενιζέλος καλεί να έχουμε μια πιο κριτική στάση ως προς τη χρήση του όρου και να απαντάμε σε ερωτήσεις όπως «Χρησιμοποιώ την λέξη επειδή είναι της μόδας;», «Για να ορίσω διάφορα φαινόμενα που μπορεί να μην συνδέονται;», «Αγνοώντας ιστορικούς, κοινωνιολογικούς, επιστημονικούς ορισμούς;».

Καλεί πολιτικούς, δημοσιογράφους και ακαδημαϊκούς να προβαίνουν σε αυτοκριτική και θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί έμφαση σε πραγματικά προβλήματα όπως είναι η οικονομική εξαθλίωση, η κοινωνική περιθωριοποίηση και η πολιτική απάθεια. Τέλος θεωρεί ότι δεν πρέπει να γίνεται ενσωμάτωση της ακροδεξιάς ρητορικής καθώς, όπως εξηγεί, δεξιά αλλά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα ενσωματώνουν την ακροδεξιά ρητορική (πχ μεταναστευτικό) υπό το φόβο της ήττας.

Οι τοποθετήσεις των Ευρωβουλευτών Παπαδάκη και Γεωργίου και του επικεφαλής του γραφείου του ΕΚ

———————-

Ο Ευρωβουλευτής Δημήτρης Παπαδάκης ανέφερε στην εισαγωγή του ότι ο λαϊκισμός σχεδόν πάντα στο επίπεδο του πολιτικού λόγου αναφέρεται σε κάτι που είναι «πιασάρικο», που ηχεί ωραία χωρίς όμως ουσία, σε εύηχα συνθήματα χωρίς επιχειρήματα και χρησιμοποιείται για αποδόμηση των πολιτικών μας αντιπάλων. Ανέφερε ότι μέσα από την έρευνα δίνεται μια άλλη οπτική και μια άλλη άποψη για τον όρο λαϊκισμός που πρέπει να αναλυθεί ειδικά σε μια εποχή που το πολιτικό επίπεδο στην Κύπρο νοσεί.

Ο Ευρωβουλευτής Γιώργος Γεωργίου που ήταν παρών στην παρουσίαση είπε ότι υπάρχει προβληματισμός για τον ρόλο των προοδευτικών κινημάτων ως κινήματα που μάχονται τον αντιλαϊκισμό και παραδέχθηκε ότι κάποιες φορές και τα αριστερά κινήματα διολισθαίνουν σε λαϊκισμό. Ανέφερε όμως ότι τα αριστερά κόμματα και κινήματα στην πλειοψηφία τους έχουν πολιτικό λόγο που εδράζεται σε επιχειρήματα.

Ο επικεφαλής του γραφείου του Ευρωκοινοβουλίου στην Κύπρο Ανδρέας Κεττής είπε ότι η έρευνα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε μια εποχή που ανθεί ο όρος «λαϊκισμός» και ότι δίνει μια θετική χροιά στον όρο που διατηρήθηκε ως κάτι αρνητικό ενώ δεν είναι κατ’ ανάγκη αυτό.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.