Σμύρνη, Μάιος 1919: Η αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα, που αποτέλεσε την απαρχή νέων, αγριότερων σφαγών των Ελλήνων

H γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο έγκλημα της Τουρκίας στον 20ο αιώνα. Hellasjournal

Του ΠΕΤΡΟΥ ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ*

Κορυφώνονται αυτές τις μέρες στην Ελλάδα οι ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού.

Φέτος, έχουν ευρύτερες διαστάσεις, με κέντρο τη Θεσσαλονίκη, όπου έγινε ένα μεγάλο επιστημονικό συνέδριο για τη γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, με οργανωτή την Έδρα Ποντιακών Σπουδών του ΑΠΘ, τα επίσημα εγκαίνια του Κέντρου Ποντιακών Ερευνών στο ίδιο πανεπιστήμιο και με τον ίδιο χορηγό (ίδρυμα Ιβάν Σαββίδη) και την πλατιά κυκλοφορία του λογότυπου που συμβολίζει τη γενοκτονία. Θυμίζουμε ότι πριν από 25 χρόνια (1994) η Βουλή των Ελλήνων θέσπισε τη 19η Μαΐου ως «ημέρα μνήμης για τη γενοκτονία των Ελλήνων στον Μικρασιατικό Πόντο».

  • Η ημέρα παραπέμπει στην αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στις 19 Μαΐου 1919, στη Σαμψούντα, που αποτέλεσε την απαρχή νέων, αγριότερων σφαγών των Ελλήνων και των άλλων χριστιανικών πληθυσμών της περιοχής.

Ανεξάρτητα, όμως, από τους σύγχρονους επετειακούς συμβολισμούς και την ανάγκη καταδίκης της γενοκτονίας, η εκατοστή επέτειος του πιο σημαντικού ιστορικού γεγονότος στην ελληνική ιστορία του Μαΐου 1919, πέρασε σχεδόν απαρατήρητη, με ελάχιστες αναφορές:

  • Την 1η Μαΐου 1919, ο κυβερνήτης του ελληνικού αντιτορπιλικού «Λέων», Ηλίας Μαυρουδής, ανέγνωσε στην Αγία Φωτεινή το διάγγελμα του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, που πληροφορούσε για την απόφαση των νικητών-συμμάχων. Το διάγγελμα του Βενιζέλου ξεκινούσε παραπέμποντας στην εκπλήρωση των πανελληνίων ονείρων: «Το πλήρωμα του χρόνου ήλθεν. Η Ελλάς εκλήθη υπό του Συνεδρίου της Ειρήνης να καταλάβη Σμύρνην ίνα ασφαλίση την τάξιν.» Ήταν, μαζί με την επόμενη μέρα (2 Μαΐου 1919), όταν αποβιβάστηκαν οι αξιωματικοί και οι άνδρες της 1ης Μεραρχίας Πεζικού, υπό τον συνταγματάρχη Νικ. Ζαφειρίου, από τις λαμπρότερες ημέρες του Νεότερου Ελληνισμού.

Και στην αγγλοκρατούμενη Κύπρο τα νέα από τη μεταβίβαση της διοίκησης της Σμύρνης στην Ελλάδα και την αποβίβαση του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος στην προκυμαία της Σμύρνης προκάλεσαν ενθουσιασμό. Τους λόγους (και) για την κυπριακή συγκίνηση τους βρίσκουμε στις αμέσως επόμενες προτάσεις του προαναφερθέντος διαγγέλματος του Βενιζέλου: «Οι ομογενείς εννοούσι ότι η απόφασις αυτή ελήφθη, διότι εν τη συνειδήσει των διευθυνόντων το Συνέδριον είναι αποφασισμένη η Ένωσις της Σμύρνης μετά της Ελλάδος. Διατελέσας μέχρι των Βαλκανικών Πολέμων υπόδουλος υπό τον αυτόν σκληρότατον ζυγόν, εννοώ ποια αισθήματα χαράς θα πλημμυρίσουν σήμερον τας ψυχάς των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.»

Τα «αισθήματα χαράς» είχαν πλημμυρίσει τις καρδιές των υπόδουλων Ελλήνων της Κύπρου από τα τέλη Απριλίου 1919, όταν ο (βενιζελικότατος…) βουλευτής Λεμεσού – Πάφου, Νικόλαος Κλ. Λανίτης, από το Λονδίνο όπου βρισκόταν με τα υπόλοιπα μέλη της «Κυπριακής Πρεσβείας» για την προώθηση του αιτήματος για ένωση με την Ελλάδα, τηλεγράφησε σε Κύπριους πολιτευτές και δημοσιογράφους την είδηση: «Σμύρνη ελληνική». Ο κυπριακός ενθουσιασμός αποτυπώθηκε με τον πιο επίσημο τρόπο στο τηλεγράφημα του Αρχιεπισκόπου Κύπρου, Κυρίλλου Γ’, από το Λονδίνο, όπου ηγούνταν της ίδιας «Πρεσβείας» προς τον μητροπολίτη Σμύρνης, Χρυσόστομο Καλαφάτη: «Χριστός Ανέστη! Η Εκκλησία και ο λαός της Κύπρου σας μακαρίζει και σας συγχαίρει. Κατά την ιεράν αυτήν στιγμήν είμεθα όλοι μαζί σας, συμπανηγυρίζοντες μίαν των ευτυχεστέρων ημερών της νεωτέρας εθνικής μας ζωής. Παρακαλούμεν να δεχθήτε και διαβιβάσητε προς τον αδελφόν λαόν της Ιωνίας τας συγχαρητηρίους ευχάς της εκκλησίας και τον αδελφικόν ασπασμόν του κυπριακού λαού, πιστεύοντος επί την Μεγάλην Βρετανίαν και αναμένοντος.»

  • Ο ενθουσιώδης Χρυσόστομος, ο κατοπινός εθνομάρτυρας, μια από τις πιο τραγικές μορφές του μικρασιατικού δράματος, απαντώντας στον Κύπριο Αρχιεπίσκοπο, υπερέβαλε σε αισιοδοξία: «Αληθώς ανέστη! Η εκκλησία και ο λαός της Σμύρνης σας ευγνωμονούν και εύχονται να είμαι εις θέσιν να συγχαρώ υμάς διά την απελευθέρωσιν της αγαπητής σας νήσου, καθ’ ον καιρόν θα λαμβάνετε το παρόν τηλεγράφημα.»

Το πιο ενθουσιώδες κείμενο γράφτηκε στη «Σάλπιγγα», τη (βενιζελικότατη…) εφημερίδα της Λεμεσού, της οικογένειας Χουρμούζιου. Στο άρθρο «Ξυπνάτε οι νεκροί!», στο φύλλο της 14/27 Μαΐου 1919, αναφερόταν στα όνειρα και στους «γλυκερούς πόθους αιώνων», γενεών και ηρώων, όπως του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού και του Χριστ. Σώζου και καλούσε «τους νεκρούς να ξυπνήσουν και τους ζώντες να πανηγυρίσουν»:

  • «Και περιμένομεν ανυπόμονα την ανεκλάλητη στιγμή. Την μεγάλη στιγμή. Τη στιγμή που ήρεμο–ήρεμο και επιβλητικό, σύμβολο της ισχύος και του πολιτισμού, το θρυλικό καράβι [εννοείται ο «Αβέρωφ»…] θα σχίζη τα νερά τα κυπριακά. Για να μας φέρη τον πρώτο χαιρετισμό της Μάνας μας. Τα πρώτα της φιλιά.»

Εκατό χρόνια αργότερα, το άρθρο της «Σάλπιγγος» διαβάζεται και σαν θρήνος: και για τον Ελληνισμό της Ιωνίας και για τα κυπριακά «όνειρα αιώνων»…

*Αναπλ. καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.

www.papapolyviou.com

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *