Το πνεύμα του «Τραμπισμού»

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ τη στιγμή που καλεί τους οπαδούς του να μεταβούν στο Καπιτώλιο. EPA, MICHAEL REYNOLDS

Του ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΑΤΣΟΥΡΙΔΗ

Συμπληρώθηκε πριν λίγες μέρες ένα χρόνος από την εκλογή Biden στην προεδρία των ΗΠΑ και την απομάκρυνση (;) Trump. Τότε είχα διερωτηθεί, όπως και άλλοι, αν όντως ο Τραμπισμός ως πνεύμα, ως zeitgeist, όπως εύστοχα περιγράφει μια γερμανική λέξη το πνεύμα των καιρών, φεύγει όντως μαζί με την απομάκρυνση του από τον θώκο του προέδρου των ΗΠΑ. Ένα χρόνο μετά, και πέραν από οποιουδήποτε απλοϊκούς συνειρμούς, είναι καλό να αναστοχαστούμε το φαινόμενο Τραμπ και όχι το άτομο Τραμπ.

Ο Τραμπ ήταν (και είναι) αυτός που βλέπαμε όλοι: αμόρφωτος και απαίδευτος με την ευρύτερη έννοια των όρων, ξενοφοβικός, σεξιστής, συνειδητός εκφραστής της (καπιταλιστικής) τάξης του, και πολλά άλλα που μπορούν να του αποδοθούν. Όχι βέβαια πως ο Biden -και η Hilary Clinton- πριν από αυτόν ήταν και καμιά προοδευτική επιλογή όπως ορισμένοι πασχίζουν να πείσουν.

Το σημείο που πρέπει να εστιάσουμε όμως είναι αλλού. Τα μηνύματα πίσω από την επιτυχία του να ανέλθει στην ισχυρότερη ίσως θέση στον πλανήτη, όπως και το γεγονός ότι στην εκλογική μάχη που τελικά έχασε πολύ οριακά, τον ψήφισαν 70 εκατομμύρια άνθρωποι, πρέπει να αναλυθούν ορθά. Η εκλογή του ήρθε σε συνέχεια του Brexit. Μετά ακολούθησε ο Μπολσονάρο στην Βραζιλία. Και αρκετοί άλλοι λίγο πριν και μετά από αυτόν (π.χ., Ορμπάν στην Ουγγαρία). Όλα αυτά σε μια μακρά δεκαετία συνεχόμενων και αλληλοσυνδεμένων κρίσεων του καπιταλισμού: οικονομική, μεταναστευτική, υγειονομική, περιβαλλοντική.

Υπάρχουν κοινά στοιχεία και νοήματα στην ψήφο που έδωσε μεγάλη μερίδα του κόσμου σε ανθρώπους και πολιτικές δυνάμεις όπως αυτές που εκπροσωπεί ο Τραμπ και παρά τις επί μέρους διαφορές μεταξύ τους. Πέραν των όποιων mainstream αναλύσεων περί λαϊκισμού και ξενοφοβίας (που σίγουρα έχουν τη δική τους αναλυτική σημασία και εγκυρότητα) παραμένει ένα στοιχείο το οποίο συνήθως αγνοείται από τις οικονομικές, πολιτικές, ακαδημαϊκές και δημοσιογραφικές ελίτ που κυριαρχούν και κανοναρχούν την ανάλυση: ο τρόπος που αυτές οι ελίτ βλέπουν τον κόσμο δεν είναι ο ίδιος με τον τρόπο που τον βλέπει μια μεγάλη πλέον πλειοψηφία απόκληρων και περιθωριοποιημένων του συστήματος, αλλά και ανθρώπων που απλώς έχουν άλλες προσεγγίσεις. Αυτούς που δεν τους ρωτά κανένας, αυτούς που δεν τους βρίσκουν οι μετρήσεις κοινής γνώμης. Τα λαϊκά εργατικά και αγροτικά στρώματα που βλέπουν το βιοτικό τους επίπεδο και εισόδημα να συρρικνώνονται συνεχώς, οι νέοι που δεν βλέπουν στον ήλιο μοίρα, οι συνταξιούχοι που δεν τα βγάζουν πέρα, οι γονείς που αγωνιούν για τα παιδιά τους, ο κόσμος που χάνει τα σπίτια του, και πάει λέγοντας.

Σε αυτές τις κοινωνικές ομάδες και στρώματα μπορεί βέβαια να ριζώσει η ξενοφοβία και ο λαϊκισμός, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είναι πολλές φορές μια πραγματική αγωνία για την ζωή τους, για την πορεία του συστήματος, για τον σύγχρονο καταμερισμό εργασίας, για την άνιση κατανομή του πλούτου, για την κατακρεούργηση του κοινωνικού κράτους, για την αδυναμία των δημόσιων συστημάτων υγείας, για την κοινωνική αδικία που παράγεται και αναπαράγεται: ζητήματα τα οποία οι «προοδευτικές» δυνάμεις δεν μπορούν πλέον να καταλάβουν και να εκφράσουν αφού αναλώνονται σε διαχειριστικές και επικοινωνιακές πολιτικές.

Οι «έγκυροι» αναλυτές, δημοσιογράφοι και λοιποί, μιλούν συνεχώς για φοβισμένους ανθρώπους, ρατσιστές, κτλ. Κάποιοι σίγουρα είναι. Ας ξεφύγουν όλοι αυτοί οι «αναλυτές» όμως από τον μικρόκοσμο τους στον οποίο μιλούν και ακούν μόνο τον εαυτό και τους όμοιους τους διότι χάνουν την ουσία. Και το μόνο που προσφέρουν είναι υπηρεσίες στις δυνάμεις που εκπροσωπούν άνθρωποι όπως ο Τραμπ, ο Σαλβίνι, ο Ορμπάν, η Λε Πεν, κτλ.

*Επίκουρος καθηγητής πολιτικής επιστήμης Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *